Peig: Labharfad le Cách 28

I am unhappy with the transcriptions and translations of Peig’s Irish given in Labharfad le Cách (with audio CD) by Bo Almqvist and Pádraig Ó Héalaí. Here is my transcription. The lines in italics are by an interviewer.

~: epenthetic vowel, or an initial vowel of a grammatical word realised as a neutral vowel.
’: signifies part of the word left out.
ô: circumflex signifies strong nasalisation
è: grave signifies stress on a non-initial syllable

Bhuel, a Pheig, conas atánn tú ar an aimsir seo nú conas atáid ag ré leat anso?

Táid go hálainn, go baochas lé Dia, agus táid go hana-baoch dom. Ní fhéadfaidís aon ní eile ’ dhéanamh. Táim ~m peata. Nín tart ná oc~ras ná fuacht ~r~m, ná aon ní.

Agus níor staon tú den cainnt go fóill!

Ó níor staonas. N~ir a gheóbhaidh éinne ~n treó faid a bheidh barra na teangan a’ corraí, beidh ’ chainnt ar siúl. Nír dheineas.

Bhuel anois…

Is minic a thagann siad ansùn, cuid acù, bíonn beirt ins gach taobh d~n leabaidh, a Sheáin, agus ’ dhó’ leat, gur, n’fheadar caid é ’n rud sin, agus me a’ raideadh Gaelainne leóthu.

Bhuel, anois, a Pheig, beidh mórán de do cáirde ag éisteact le so. An bhfuil aon scéala nú teactaireacht nú beannact agat dóibh?

Ní fhéadfainn a’ cuímhneamh air aon ní anoìs. Agus féach, uair eile go mbeadh sé aig imeàcht trí mh’llàch mo chínn amàch. Níl aon ní agùm lé rá, ~s dócha, ach mo …

Cad adúirt tú leis “An bhFile” sa leabhar?

Duart leis a chur síos “Beannàcht óm … ort, a scríbhínn”.

’Sea.

‘Beannàcht Dé óm chroí air locht a léite;
rath agus séan air a’ dtír,
agus go gcabhra Críost lé locht a saortha’.

Sid é a scrígh é dom.

Go maith, agus go gcúití Dia go shaothar féin leat, a Pheig!

Á ’sé, amèn!

Dhein tú mórán ar son na Gaeilge.

Do dheineas mo dhícheall. Níor ligeas … is minic, is minic mhuise … Cuímhníonn sé seo ’ir. Bhíodar a’ teacht aníos ó Bhl’ Á’ Cliath, buachaill. Is dócha ’ bhfuil aith~n’ agùt ’éin ar, ar Thomas Mashon.

Bhí tú ag cainnt liom fé cheana.

Bhíos. Bhí a mhac sun air feadh dhá bhliain a’ teacht aníos go raibh sé ~na Ghaeil~geóir ceart. Bhí sé ~nsan ar~m Ghaelach ~n Aimsir na gCros, ~n aimsir dhéanach, Diarmaid Mashon ~b ain~m do, agus ní raibh aon fhocal Gaelainn’ aigè nuair a tháini’ sé. Agus deirimse … bhí sé ’na mháistir scoile, bhí sé ’na mháistir scoile lé Gaelainn san am gur dh’fhág sé ~n t’Leán.

Ní raibh aon phaiste i dtír na hÉireann, ná ní raibh aon ch’láiste ná máistrí scoile ~b fheárr chuig Gaelainn a mhúineadh ná an tOileán agus muíntir an Oileáin, mar ní raibh aon fhocal lé clos ó mhaidean go dtí ~n oĩche aig ~n gcuairteóir ná aig ~n stróinséir ach ~n Ghaelainn thíos is ~n Ghaelainn thuas is Gaelainn is gach aon áit. Agus do bhíodar chómh cliste cómh dílis di agus dá mbeidís fiche bliain, ná páistí óga ’ bhí ~nn. Nuair a bhíodh an stróinséir a’ trácht leis an … bhóthair ~s go dteastódh ceist bheog uaidh a réiteach, do stadfadh a’ páiste ar ’ aghaidh amàch, agus do réiteódh sé chómh seanachríonna cómh cliste le máistir scoile dho ~n cheist a bhíodh uaidh lé cur ’na leabhairín.

Nách iontach san?

Bhí,

Notes

1. Go baochas lé Dia: the go seems superfluous, but is possibly disfluent speech.
2. : very open and quite long. Not a neutral vowel.
3. Hana-baoch: lenition misse here.
4. Beannact etc: the interviewer has poor Irish and no /x/. According to the twisted logic of the Irish-language movement, such people are employed on radio and TV.
5. Is minic a thagann: a word nuair is inserted here (is minic nuair a thagann) in the book that does not occur in the audio.
6. Ní fhéadfainn a’ cuímhneamh: the a’ is otiose and probably disfluent speech.
7. Féach, uair eile go mbeadh sé: the book has uair eile a bheadh sé, but this is not what is said on the audio.
8. Scríbhínn: a long vowel in both syllables in the audio file.
9. Sid é a scrígh é dom: the book says “that’s what he wrote for me”, but this is “that is who wrote it for me”.
10. Á ‘sé: not the mhuise given in the book. Á ‘sé is an abbreviation of á mhuise, but the ‘sé is very open and quite long.
11. Cuímhníonn sé seo ’ir: only the slender r is heard in this word.
12. Gaeoilgeóir: theoretically there should be no epenthesis in such words, but the pronunciation given in the audio is such.
13. Leán: a contraction of oiléan.
14. Oĩche: strong nasalisation.
15. Chómh, cómh: sometimes lenited, sometimes not.

Advertisements
Posted in Uncategorized | Leave a comment

The latest version of my dictionary

Dear all,

As I learn Irish I plug all words I encounter in Muskerry literature into my dictionary. The genders and morphology therefore reflect what is in the Corpas I’ve read (mainly Peadair Ua Laoghaire, but also Amhlaoibh Ó Loingsigh and Dónall Bán Ó Céileachair). There is nothing in my dictionary from the Caighdeán Oifigiúil or standardised dictionaries.

This is my private study file that I’ve been collating for more than a decade. So it contains errors, and things I wrote ten years ago that I might not write now. I’m trying to correct it but it is a big job. A link to the file can be found here.

Unfortunately, some of the knowledge has gone as Muskerry is not a category A Gaeltacht. There are 11,600 headwords in my dictionary (but the total lexis is much larger owing to the periphrastic nature of Irish; eg cur ó sheilbh, “to evict”, is a separate word in English, but part of cur in this dictionary). There are 1,300 queries in footnotes to resolve, and I may never be able to resolve them. Eg. the plural of ál, “brood”. Unless I come across a plural in Muskerry literature, it is unlikely I will find out for sure the plural. Probably ála or álanna, or both.

So the file is provided as is, and is searchable. If you see obvious errors, please let me know. Regards, David Webb.

Posted in Uncategorized | 3 Comments

Tháinig do Litir

I’m in the middle of reading Tháinig do Litir, a transcription of Peadar Ua Laoghaire’s letters to J. J. Doyle, edited by Tracey Ní Mhaonaigh.

There are 99 letters, and more than 50 addenda, which are equally valuable and are in the main articles referred to in the 99 letters, or other letters/articles that in some way have a bearing on the subject matter of the 99 letters.

I am pleasantly surprised to be able to say this is a very good edition: Ní Mhaonaigh’s decision to preserve the manuscript spelling throughout rather than imposing the Caighdeán Oifigiúil was a particularly good idea.

The subject matter of the letters is mainly the way in which an arrogant bunch of learners had taken control of the committees that declared themselves to be in charge of the language and would not allow Cork Irish to be published. Where Father Peter’s Irish was published, it was often done so in a bowdlerised form!

As such, the letters are a painful read to all those associated with teaching an Irish-based conlang today, most of whom rise to sudden fury when Gaeltacht Irish is even mentioned. Father Peter is insistent in these articles that real Irish was being replaced by a “compulsory” form of rubbish that the real native speakers would not accept. In that light, Ní Mhaonaigh’s decision to include a preface and copious footnotes all in the “compulsory rubbish” of the CO has to be questioned. What’s wrong with the real language as spoken in the Gaeltacht?

There are many points of interest. I can’t find the page now, but one letter shows that Father Peter did not approve of the way in which words with -ach in the second syllable were being accented on that syllable. This would apply to words like athach/fathach, which could be accented on either syllable, but tended to be accented on the -ach by Amhlaoibh Ó Loingsigh.

In any case the book is well worth ordering and is more than 400 pages long.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Interjections

I looked at section 26 Intriachtaí of Gaeilge Chorca Dhuíbhne by Diarmuid Ó Sé and sought to put it into Cork Irish. I expanded it where I could.

If you can add anything to this, please do. I would be glad to receive email on this.

Click here for the file.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

An Luch Tuatha agus Luch an Bhaile Mhóir: Audio

Máirín Ní Shúilleabháin kindly agreed to read An Luch Tuatha agus Luch an Bhaile Mhóir for me onto MP3. Download the MP3 here.

AN LUCH TUATHA AGUS LUCH AN BHAILE MHÓIR

Thug luch na tuatha cuireadh chun féasta do luch an bhaile mhóir oíche. Bhí seanaithne acu ar a chéile. Chuir luch na tuatha os cómhair a charaid sólaistí móra, dar leis. Bhí blúire de bhrioscóid aige a deineadh den phlúr ba mhíne agus ba ghile; blúire de sheanabhagún; gráinne mine coirce a bhí go cúmhartha agus go dei-bhlasta; blúire nuacháise; agus smut d’úll dheas, aibidh, mhilis. Níor ith sé féin aon phioc den bhia le heagla ná beadh a ndóthain araon ann. Ach chun a leogaint air go raibh sé ag ithe d’aimsigh sé dias cruithneachtan agus bhí sé dhá piocadh.
Continue reading

Posted in Uncategorized | 2 Comments

An Fhiolar agus an Mada Rua: Audio

Máirín Ní Shúilleabháin kindly agreed to read An Fhiolar agus an Mada Rua for me onto MP3. Download the MP3 here.

AN FHIOLAR AGUS AN MADA RUA

Bhí fiolar ag soláthar dá hál maidean. Do chonaic sí ag bruach pluaise, dhá ghrianadh féin, coileán an mhada ruaidh. Do thúirlig sí air agus do sciob sí chun siúil é ’na dhá crobh. Chonaic máthair an choileáin í ag imeacht agus an coileán aici. “Ó!” ar sise, “ar ghrá th’oinigh, a éan uasal, ná beir uaim mo choileán breá beathaithe rua, agus gan agam ach é!”
Continue reading

Posted in Uncategorized | Leave a comment

An Frog agus an Luch: Audio

Máirín Ní Shúilleabháin kindly agreed to read An Frog agus an Luch for me onto MP3. Download the MP3 here.

AN FROG AGUS AN LUCH

Bhí imreasán mór tráth idir an bhfrog agus an luch, féachaint ceoca go mbeadh an túrtóg aige. Bhí an frog róláidir don luich agus is minic a thagadh sé uirthi de léim agus go dtugadh sé folathachtadh dhi. Ach bhí an luichín glic aicillí, agus is minic a thagadh sí laistiar den bhfrog agus ná hairíodh sé í go mbaineadh sí drochmhiotóg as, a chuireadh ag screadaigh é.
Continue reading

Posted in Uncategorized | Leave a comment

An Fhaidhleann Mhuar trí Thine: Audio

Seán Ó Muímhneacháin kindly agreed to read An Fhaidhleann Mhuar trí Thine for me onto MP3. Download the MP3 here.

AN FHAIDHLEANN MHUAR TRI THINE

Tráth éigint do bhí bean bhocht ann. Ní raibh puínn slí mhartha
aici, agus mar sin féin bhí sí a’ maireachtaint léi go deas seascair.
Ní raibh éinne sa tig i n-aonacht léi. Do thugadh sí tamall ag obair
dosna côrsain agus tamall eile do bhailíodh sí iarrachtaí, ‘dir bheith
‘na bhacachas agus ní fheadar cad a thúrfainn air. Agus do bhíodh
ana-dhúil aici bheith a’ sníomh agus a’ cnutáil agus a’ gabháil don
olainn ar gach aon saghas slí. Do thuilleadh sí pinginí airgid ar an
rud so. D’oibríodh sí moch déanach, agus oíche éigint bhí sí fanta
ana-dhéanach ag obair, a’ gabháil don olainn, nuair a bhuail chúithi
isteach beirt sheanabhan. Ní rabhdar ró-chríona, ach mar sin féin
níor mhná óga iad, agus bean óg acu á thúirt leo a’ triall ar a’ seana-
mhnaoi. Chuadar chun cainte leis an seana-mhnaoi agus duaradar
léi gur b’shin bean óg a fuaradar amú ansan, “go bhfuil taom éigint
fáltha aici, is dócha, agus fágfam anso í anois ar feag tamaill,
féachaint a’ dtiocfadh aon fheabhas uirthi.”
Continue reading

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Na Saighdiúirí agus an tÉadach Cláir

Peadar Ó Lionáird kindly agreed to read Na Saighdiúirí agus an tÉadach Cláir for me onto MP3. Download the MP3 here.

NA SAIGHDIÚIRÍ AGUS AN tÉADACH CLÁIR

Bhí bean bhocht ann go raibh garsún mic aici. Bhíodh an garsún
so ag obair do dhuine uasal i n-aice na háite. Do ráinig go raibh sé
déanach chun oibre maidean éigint nuair a chuaig sé a’ triall ar an
nduine uasal. Dhíbir sé é agus duairt leis ná túrfadh a theille oibre
dho. Tháinig sé abhaile a’ triall ar a’ máthair, agus é a’ gol.
Continue reading

Posted in Uncategorized | Leave a comment

An Ruathaire Mic: Audio

Áine Ní Chuill kindly agreed to read An Ruathaire Mic for me onto MP3. Download the MP3 here.

AN RUATHAIRE MIC

Uair éigint do bhí feirmeoir ann. Do ráinig go raibh ruathaire
mic aige chó mí-ábharach is bhí sé sa dúthaig. Do bhí sé ólthach,
imearthach, díomhaoin. Níor bh’fhún leis aon rud a bhuinfeadh le
gnó a dhéanamh, agus do bhí an t-athair cortha dhe. Níor thaitn
leis an saghas slí go raibh a shaol aige á chathamh i n-aochor. Ar aon
tslí, bhí sé chó cortha dhe is go nduairt sé leis lá éigint:
Continue reading

Posted in Uncategorized | Leave a comment