Marcus 8

CAIBIDIOL 8.

Bia ag Críost d’á thabhairt do cheithre mhíle duine. Radharc á thabhairt do dhall. An pháis a bhí ag Críost le fulang.

Ins na laethibh sin airís, nuair a bhí sluagh mhór ann agus gan aon nídh acu le n-ithe, do ghlaoidh sé chuige a dheisgiobuil agus dubhairt sé leó: Tá truagh agam do’n tsluagh, mar, féach, táid siad am’ fhochair le trí lá, agus ní’l aon rud le n-ithe acu; Agus má chuirim abhaile iad ’n-a dtrosgadh tuitfid siad ar an slígh, óir do tháinig cuid acu abhfad. Agus d’fhreagair a dheisgiobuil é: Conus is féidir d’aoinne a ndóithin aráin a thabhairt dóibh anso sa n-uaigneas? Agus d’fhiafraigh sé dhíobh: An ’mó bulóg aráin agaibh? Agus dubhradar-san: Seacht mbulóga. Ansan d’órduigh sé do’n tsluagh suidhe síos ar an dtalamh; agus thóg sé na seacht mbulóga, agus ghaibh sé buidheachas, agus bhris sé an t-arán, agus thug sé d’á dheisgiobulaibh é le cur os cómhair na ndaoine, agus chuireadar. Agus bhí rainnt iasga beaga acu, 7 bheannuigh sé iad, 7 d’órduigh sé iad do chur os cómhair na ndaoine. Agus d’itheadar, agus bhí a ndóithin mór acu. Agus thógadar an bia briste do fágadh, seacht gciseáin de. Agus tímpal cheithre mhíle duine iseadh bhí tar éis an bhídh a chaitheamh; agus chuir sé chun siubhail iad.
Agus chuaidh se láithreach ar bórd na luinge i n-aonfheacht le n-a dheisgiobuil agus tháinig sé i dtriúchaibh Dalmanúta. Agus d’imthigh na Fairisínigh amach agus chromadar ar aighneas leis, ’ghá iarraidh air cómhartha ó neamh a thabhairt dóíbh, ag baint trialach as. Agus dhein sé osna ’n-a spioraid, agus dubhairt sé: Cad ab áil leis an sliocht san ag lorg cómhartha? Go deimhin a deirim libh, ní tabharfar cómhartha do’n tsliocht san.
Agus chuir sé uaidh iad, agus chuaidh sé ar bórd an luinge airís agus d’imthigh sé thar uisge.
Agus dhearmhadadar arán a thabhairt leó, agus ní raibh sa luing acu ach aon bhulóg amháin. Agus thug sé foláramh dóibh agus dubhairt: Féachaidh, agus seachnaidh giost na bhFairisíneach agus giost Héróid. Agus bhíodar ag pléidh eatartha féin, ’ghá rádh: Ní’l arán againn. Agus bhí a fhios san ag Íosa agus dubhairt sé leó: Cad é an pléidh seo agaibh toisg gan arán a bheith agaibh? Ná h-aithnigheann sibh agus ná tuigeann sibh fós? An bhfuil bhúr gcroidhe dall fós? An bhfuil súile agaibh agus ná feiceann sibh? An bhfuil cluasa oraibh agus ná h-airigheann sibh? Nó an amhlaidh nách cuimhin libh? Nuair a bhriseas na chúig bhulóga do’n chúig mhíle duine, an ’mó ciseán a thógabhair de’n bhia bhriste? Dubhradar-san: Dhá chiseán déag. Agus na seacht mbulóga do’n cheithre mhíle, an ’mó ciseán a thógabhair? Agus dubhradar: Seacht gciseáin. Agus dubhairt sé leó: Conus ná tuigeann sibh fós?
Agus thánadar go Betsaida; agus thugadar chuige dall, agus d’iarradar air lámh a chur air. Agus do rug sé ar láimh ar an ndall, agus do rug sé as an mbaile beag é, agus chuir sé seile ar a shúilibh, agus chuir sé a dhá láimh air, agus d’fhiafraigh sé dhe an bhfeacaidh sé aon nídh. Agus d’fhéach an duine suas agus dubhairt sé: Chím daoine mar bheadh crainn agus iad ag siubhal. Ansan do chuir sé a lámh airís ar a shúilibh, agus chrom an duine ar fhéachaint suas, agus mar sin tháinig radharc dó i dtreó go bhfeacaidh sé gach nídh go soiléir. Agus chuir sé an duine chun a thighe féin agus dubhairt sé leis: Imthigh chun do thighe, agus má théigheann tú isteach sa tsráid ná h-innis d’aoinne.
Agus chuaidh Íosa agus a dheisgiobuil sa bhaile sin Caesaraéa Philippí, agus ar an slígh dhó do cheistigh sé a dheisgiobuil agus dubhairt sé: Dar leis na daoine cé h-é mise? Agus d’fhreagradar é agus dubhradar: Eóin Baiste; agus dar le tuille, Elias; agus dar le tuille, aon de sna fáidhibh. Ansan dubhairt sé leó: Ach dar libh-se cé h-é mé? Agus d’fhreagair Peadar agus dubhairt: Is tusa Críost. Agus thug sé foláramh dóibh gan a dh’innsint d’aoinne ’n-a thaobh.
Agus chrom sé ar a theagasg dóibh nár bhfoláir do Mhac an Duine mórán d’fhulang, agus na seanóirí ’ghá shéanadh, agus uachtaráin na sagart, agus na Sgríbhneóirí; agus go gcurfaí chun báis é, agus tar éis trí lá go n-eireóchadh sé ó’n mbás. Agus do labhair se an chaint go soiléir. Agus do rug Peadar air agus do chrom sé ar cur ’n-a choinnibh. Ach d’iompuigh seisean agus d’fhéach sé ar a dheisgiobulaibh, agus do labhair sé go bagarthach le Peadar, agus dubhairt sé: Imthigh lastiar díom, a Shátain, óir ní h-iad na neithe a bhaineann le Dia is mian leat, ach na neithe a bhaineann le daoine.
Agus ghlaoidh sé chuige na daoine agus a dheisgiobuil i n-aonfheacht, agus dubhairt sé leó: Má’s mian le h-aoinne mise do leanmhaint, séanadh sé é féin, agus glacah sé chuige a chros, agus leanadh sé mé. Óir, an t-é gur mian leis a anam do shaoradh, caillfidh sé a anam; agus an t-é a chaillfidh a anam ar mo shon-sa agus ar son an tsoisgéil, saorfaidh sé a anam. Mar, cad é an tairbhe do dhuine an saoghal go léir a bhuachtaint má chailleann sé a anam féin? Nó cad í an mhalairt a dhéanfaidh duine ar a anam? Óir an t-é go mbeidh náire air mar gheall orm-sa agus ar mo bhréithre i láthair an tsleachta so atá adhaltranach peacamhail, beidh náire ar Mhac an Duine uime sin nuair a thiocfaidh sé i nglóire a Athar i bhfochair na n-aingeal naomhtha. Agus dubhairt sé leó: Go deimhin a deirim libh, tá cuid d’á bhfuil ’n-a seasamh anso agus ní bhlaisfid siad an bás go bhfeicfid siad rígheacht Dé ag teacht i gcómhacht.

Marcus 7

CAIBIDIOL 7.

Na Fairisínigh dá n-imdheargadh ag Críost. Inghean na mná ó Chanaan dá leigheas aige, agus an fear a bhí bodhar balbh.

Agus tháinig Fairisínigh agus raint des na Sgríbhneóiríbh ó Ierúsalem, agus bhailigheadar chuige. Agus nuair a chonacadar cuid d’á dheisgiobuil ag ithe aráin agus a lámha coitchian, ’sé sin gan nighe, chasadar leó é. Óir ní ithid na Fairisínigh ná na Iúdaigh bia gan a lámha do nighe go minic, ag coimeád nóis na sinsear. Agus ar theacht ó’n margadh dhóibh ní ithid bia gan iad féin do nighe, agus tá a lán eile sean-nós atá ortha a choimeád, ar a bhfuil na cupáin do nighe, agus na crúscaí, agus na h-árthaí práis, agus na leapacha. Agus d’fhiafraigh na Fairisínigh agus na Sgríbhneóirí dhe: Cad ’n-a thaobh ná siubhlaid do dheisgiobuil-se do réir nóis na sinsear, agus go n-ithid siad bia gan a lámha do nighe? Ach d’fhreagair seisean iad agus dubhairt: Is maith an targaireacht a dhein Isáias oraibh-se, a lucht an fhill, mar a bhfuil sgríobhtha: Molaid na daoine seo mé le n-a mbéal, ach is fada uiam atá a gcroidhe: Adhradh folamh a thugaid siad dom, ag múineadh teagasg agus aitheanta daoine. Óir tréigeann sibh órdú Dé, agus coimeádann sibh nós daoine; deineann sibh na crúscaí agus na cupáin do nighe, agus mórán neithe eile de’n tsórd san. Agus dubhairt sé leó: Is maith a chuireann sibh órdú Dé ar neamhnídh chun nós bhúr sinsear do choimeád. Óir dubhairt Maois: Tabhair dot’ athair agus dod’mháthair onóír; agus: An t-é thabharfaidh droch-chaint d’á athair nó d’á mháthair curtar chun báis é. Ach dar libh-se: Má deir duine le n-a athair nó le n-a mháthair: Gach corban, (’sé sin, gach tabharthas) d’á dtugaim-se uaim, bíodh a thairbe agat-sa; Agus ní leigeann sibh dó aon nídh eile a dhéanamh d’á athair n d’á mháthair. Ag cur bréithir Dé ar neamhnídh leis na sean-nósaibh a chleachtabhair féin. Agus tá a lán neithe de’n tsórd san agaibh ’á dhéanamh.
Agus do ghlaoidh sé na daoine chuige airís, agus dubhairt sé leó. Ní’l aon rud atá lasmuigh de’n duine, agus a théigheann isteach ann, d’fhéadfadh é shailiú, ach na neithe a thagann amach as an nduine siniad a shailígheann an duine. Má tá cluasa chun éisteachta ag duine, éisteadh sé.
Agus nuair a chuaidh sé isteach i dtigh ó’n sluagh d’fhiafraigh a dheisgiobuil de brígh na soluíde. Agus dubhairt sé leó: Agus an bhfuil sibh-se leis gan breitheamhantas mar sin? Ná tuigeann sibh, pé rud a théigeann isteach sa duine ó’n dtaobh amuigh nách féidir do an duine shailiú, Mar ní théagann sé isteach ’n-a chroidhe, ach i n-a bholg a théigheann sé agus téigheann sé amach sa bhfiailteach, ag glanadh gach bídh amach. Agus dubhairt sé gur b’iad na neithe a thagann amach as an nduine a shailigheann an duine, Óir is ó’n dtaobh istigh, amach a croidhe an duine, a thagann droch-smuínte, agus adhaltranas, agus gníomhartha drúise, agus dúnmharbhadh, Guid, saint, éagcóir, feall, mí-gheanmnaigheacht, droch-shúíl, diamhasla, uabhar, mí-chiall. Ó’n dtaobh istigh iseadh thagaid na h-olca san go léir, agus isiad a shailigheann an duine.
Agus d’eirigh sé as san, agus chuaidh sé go críochaibh Tuíre agus Sídóín, agus chuaidh sé isteach i dtigh, agus ba mhian leis gan a fhios a bheith ag aoinne, agus níor fhéad sé é féin do cheilt. Óir do tháinig chuige agus do chaith í féin agá chosaibh, chómh luath agus d’airigh sí trácht air, bean go raibh spioraid truaillighthe ’n-a h-inghin. Agus bean Ghréagach ab eadh í, Sírophoenach do réir chinéil, agus bhí sí ag guidhe chuige go ndéanfadh sé an deamhan do dhíbirt as a h-inghin. Agus dubhairt sé léi: Fan go mbeidh a sáith ag an gclainn; óir ní maith an rud bia na clainne thógaint agus é thabhairt do sna gadharaibh. Ach d’fhreagair sise agus dubhairt: Iseadh, a Thighearna, óir ithid na coileáin fé’n mbórd na bia briste a thuiteann ó’n gclainn. Agus dubhairt seisean: Mar gheall ar an bhfocal san imthigh leat, tá an deamhan imthighthe as t’inghin. Agus nuair a chuaidh sí abhaile chun a tighe fuair sí a h-inghean ’n-a luighe ar a leabaidh, agus an deamhan imthighte aisti.
Agus chuaidh sé amach airís a’ críóchaibh Tuíre, agus tháinig sé tré Shídón go muir Gaililí, tré lár críche Decapolis. Agus thugadar chuige duine a bhí bodhar balbh, agus bhíodar ag tathant air a lámh a chur air. Agus thóg sé leis i leith-taoibh é ó’n sluagh, agus chuir sé a mhéireana isteach ’n-a chluasaibh, agus chuir sé seile amach agus chuir sé an seile ar theangain an duine, Agus d’fhéach sé suas chun na bhflathas agus dhein sé osna, agus dubhairt:Ephpheta, ’sé sin, Osgail. Agus, láithreach, do h-osgaladh a chluasa dhó, agus do bogadh an ceangal d’á theangain, agus do labhair sé go cruinn. Agus d’órduigh sé dhóibh gan é dh’innsint d’aoinne. Ach d’á mhéid a dh’órduigh sé dhóibh é iseadh is mó a dh’innseadar é. Agus iseadh is mó a dheineadar iongna dhe, agus a deiridís: Deineann sé gach nídh go maith: tugann sé éisteacht do’n bhodhar agus caint do’n bhalbh.

Marcus 6

CAIBIDIOL 6.

Críost ag Nasaret agus é ag tabhairt teagaisg uaidh. An dáréag Aspol dá gcur amach aige. Bia a thabhairt aige do chúig mhíle duine a’ chúig bológaibh, agus é ag siubhal ar an bhfaraige.

Agus d’imthigh sé ó’n áit sin agus tháinig sé chun a thíre féin, agus do leanadar a dheisgiobuil é. Agus tháinig an tsabbóid, agus chuaid sé ag teagasg sa tsinagóig, agus dhein a lán, nuair airígheadar é, iongna d’á theagasg, agus deiridís: Cá bhfuair sé seo na neithe seo go léir? agus cad í an eagna a tugadh dó, agus a leithéid d’oibreachaibh móra agus a déintear tré n-a lámhaibh? Nách é seo an siúinéir, mac Mhuire, bráthair Shéamuis, agus Ióseiph, agus Iúdáis, agus Shímóin? An amhlaidh ná fuil a dhriféaracha anso i n-ár measg? Agus do ghlacadar sgannal uime. Agus deireadh Íosa leó: Ní bhíonn fáidh gan onóir ach ’n-a dhúthaigh féin, agus ’n-a theaghlach féin, agus ameasg a ghaolta féin. Agus níor féad sé aon chómhacht d’oibriú sa n-áit sin, ach gur chuir sé a lámh ar raint bheag daoine breóite agus gur leighis sé iad. Agus dhein sé iongna de’n easba creidimh a bhí ionta, agus do shiúbhluigh sé na bailte mór-thímpal, ag teagasg.
Agus ghlaoidh sé chuige an dáréag, agus thosnuigh sé ar iad do chur uaid ’n-a mbeirt a’s ’n-a mbeirt, agus thug sé dhóibh cumas ar na spioraidíbh truaillighthe. Agus d’órduigh sé dhóibh gan aon nídh thógaint i gcóir an bhóthair ach amháin cleith: bheith gan mála, gan arán, gan airgead i gcrios. Gan a bheith ar a gcosaibh ach sandala, agus gan an tarna casóg a bheith úmpa. Agus dubhairt sé leó: Pé áit ’n-a raghaidh sibh isteach i dtigh, fanaidh ann go bhfágaidh sibh an áit sin. Agus pé duine ná glacfaidh sibh nó ná h-éistfidh libh, imthighidh as an áit sin agus deinidh an ceó chrothadh d’bhúr gcosaibh mar fhiadhnaise ’n-a gcoinnibh. Agus chuadar amach agus d’fhógradar aithrighe dhéanamh. Agus chuireadar mórán deamhan amach a’ daoine, agus chuireadar ola ar a lán daoine breoite agus do leighseadar iad.
Agus d’airigh Héród, an rí, (óir bhí a ainim-sin puibilidhe), agus deireadh sé: Tá Eoin Baiste eirighthe ós na mairbh, agus d’á bhrígh sin táid cómhachta d’á n-oibriú tríd. Agus deireadh daoine eile: Isé Elias atá ann. Agus deireadh daoine eile: Fáidh iseadh é, mar bheadh duine des na fáidhibh. Agus nuair a dh’airigh Héród é dubhairt sé: Eóin, gur bhaineas-sa an ceann de, siné atá eirighthe ós na mairbh.
Óir do chuir Héród fir uaidh agus do ghaibh sé Eóin, agus cheangail sé é agus chuir sé i bpríosún é, mar gheall ar Héródias, bean Philib, a dhritháir, mar bhí sí ’n-a mnaoi aige. Agus deireadh Eóin le Héród: Ní dleaghthach duit bean do dhrithár a bheith ’n-a mnaoi agat. Agus bhí Héródias ag déanamh ceilge ’n-a choinnibh, a d’iarraidh é chur chun báis, agus ní raibh ag eirighe léi. Óir bhí eagal ar Héród roim Eóin, mar bhí fhios aige gur dhuine naomhtha, fíoraonta é, agus bhí sé ’ghá choimeád agus dheineadh sé a lán neithe ar a chómhairle, agus thugadh sé cluas dó go toilteanach.
Agus nuair a tháinig lá oireamhnach chuige dhein Héród féasta lae a bheirte do phriúnsaíbh agus do thaoiseachaibh agus d’uaislibh Ghaililí, Agus tháinig inghean Héródias isteach agus dhein sí rinnce agus do thaithn sí le Héród agus leis an gcuideachtain, agus dubhairt an rí leis an gcailín: Iarr orm aon nídh is maith leat, agus tabharfad duit é. Agus do dhéarbhuigh sé dhi: Pé rud a iarrfair orm tabharfad duit é, dá mba leath mo rígheachta é. Agus chuaid sise amach, agus dubhairt sí le n-a máthair: Cad a dh’iarrfad? agus dubhairt an mháthair: Ceann Eóin Bhaiste. Agus do rith sí isteach i láthair an rí chun iarraidhthe, agus dubhairt sí: Is maith liom go dtabharfá dhom láithreach, ar mhéis, ceann Eóin Bhaiste. Agus tháinig buairt ar an rí; mar gheall ar an ndearbhú agus ar na daoine a bhí láithreach níor mhaith leis dólás a chur uirthi; Agus do chuir sé an básaire uaidh, agus d’órduigh sé an ceann a thabhairt leis ar mhéis. Agus do bhain sé an ceann de sa phríosún, Agus thug sé an ceann leis ar mhéis; agus thug sé do’n chailín é, agus thug an cailín d’á máthair é. Agus d’airigh a dheisgiobuil an sgéal agus thánadar agus do rugadar leó an corp, agus chuireadar sa n-uaigh é.
Agus tháinig na h-Aspoil chun Íosa, agus d’innseadar dó gach nídh, a raibh déanta acu agus a raibh múinte acu. Agus dubhairt sé leó: Tagaidh i leith-taoibh go h-áit uaigneach agus glacaidh suaimhneas ar feadh tamaill. Óir bhí a raibh ag teacht agus ag imtheacht líonmhar, agus ní raibh uain acu chun bídh a chaitheamh. Agus chuadar an bórd luinge agus d’imthigheadar go h-áit uaigneach, fé leith.
Agus chonaic na daoine iad ag imtheacht, agus d’aithnigheadar iad, agus do ritheadar ’n-a gcuis, amach as na bailtibh go léir, chun na h-áite, agus bhíodar ann rómpa. Agus tháinig Íosa amach agus chonaic sé an tsluagh mhór, agus tháinig truagh aige dhóibh, óir bhíodar mar bheadh caoire gan aodhaire, agus chrom sé ar a lán neithe theagasg dóibh.
Agus nuair a bhí mórán de’n lá caithte tháinig a dheisgiobuil agus dubhradar: Fásach iseadh an áit seo agus tá an lá imthighthe; Leig chun siubhail iad, i dtreó go raghaid siad isteach ins na bailtibh agus ins na sráidibh is giorra dhóibh, agus go gceannóchaid siad bia dhóibh féin le n-ithe. Agus dubhairt sé leó ’ghá bhfreagradh: Tugaidh-se rud le n-ithe dhóibh. Agus dubhradar leis: An amhlaidh a dh’imtheochaimíd agus cheannóchaimíd ar dhá chéad pingin arán le tabhairt dóibh le n-ithe? Agus dubhairt sé leó: An ’mó bulóg aráin agaibh? Imthighidh agus féachaidh. Agus nuair a bhí ’fhios acu dubhradar: Chúig bhulóga, agus dhá iasg. Agus d’órduigh sé dhóibh na daoine go léir do chur ’n-a suidhe ’n-a gcuideachtanaibh ar an bhféar glas. Agus do shuidheadar ’n-a mbuidhnibh, ’n-a gcéadaibh agus ’n-a gcaogadaibh. Agus thóg sé na chúig bhulóga agus an dá iasg, agus d’fhéach sé suas chun na bhflathas, agus bheannuigh sé iad agus bhris, agus thug d’á dheisgiobulaibh le cur os cómhair na ndaoine; agus do rainn sé an dá iasg ortha go léir. Agus d’itheadar go léir, agus bhí a ndóithin acu. Agus thógadar an fuighleach, dhá chiseán déag de bhia bhriste, agus des na h-iasgaibh. Agus bhí chúig mhíle fear sa méid daoine do chaith an bia.
Agus láithreach chuir sé fhiachaibh ar a dheisgiobulaibh dul ar bórd na luinge chun go raighdís treasna go Betsaida, agus go gcuirfeadh sé féin na daoine chun suibhail. Agus nuair a chuir sé chun siubhail iad, d’imthigh sé an cnoc suas chun úrnuighthe dhéanamh.
Agus nuair a bhí an déanaíghe ann bhí an long i lár na faraige, agus bhí sé féin i n’aonar ar an dtalamh tirim. Agus chonaic sé iad ar a ndícheall ag rámhaídheacht, mar bhí an ghaoth ’n-a gcoinnibh; agus tímpal na ceathramhadh faire de’n oidhche tháinig sé chúcha agus é ag siubhal ar an bhfaraige, agus mheas sé gabháil thórsa. Agus nuair a chonacadar-san é ag siubhal ar an bhfaraige cheapadar gur samhail a bhí ann agus do liúghadar. Óir do chonacadar go léir é, agus bhí sgannra ortha. Agus do labhair sé leó láithreach agus dubhairt: Glacaidh misneach; mise atá ann; ná bíodh eagal oraibh. Agus tháinig sé chúcha ar bórd na luinge agus do stad an ghaoth. Agus do mhéaduigh ar a n-uathbhás i n-a n-aigne. Óir níór thuigeadar i dtaobh na mbulóg, mar bhí a gcroidhe dúr.
Agus nuair a bhí tagaithe treasna acu bhíodar i dtír Ghenesaret, agus thánadar chun puirt. Agus nuair a thánadar as an luing d’aithnigheadar láithreach é, Agus chrom daoine ar ruith tríd an dtír sin go léir, agus ar dhaoine breóite bhreith leó mór-thímpal, ar thochtaibh, chun na h-áite i n-a n-airighdís é bheith; Agus pé ball ’n-a dtéigheadh sé isteach i sráidibh nó i mbailtibh nó i gcathrachaibh, chuiridís na daoine breóite ar na sráidibh, agus bhídís ’ghá iarraidh air leigint dóibh fiú baint le fabhra a bhrait; agus an méid a bhaineadh leis do leighistí iad.

Marcus 5

CAIBIDIOL 5.

Legión deamhan ag Críost dá chur amach a’ duine. An chailleamhaint fola aige dá leigheas. Inghean Iaíruis aige á tógaint ó’n mbás.

Agus thánadar treasna na faraige go tír na nGerasénach. Agus nuair a tháinig sé amach as an luing do bhuail uime duine agus é ag teacht as na h-uaghnaibh, agus bhí deamhan ann, Agus ins na h-uaghnaibh a chómhnuigheadh sé, agus níor bh’fhéidir feasda é cheangal le slabhraíbh féin, Óir do ceangaladh é go minic le geimhlibh agus le slabhraíbh, agus do bhris sé na slabhraí agus do strac sé na geimhle as a chéile, agus ní raibh ar chumas aoinne smacht a chur air. Agus bhíodh sé i gcómhnuidhe, do ló agus d’oidhche, ins na h-uaghnaibh agus ins na cnochaibh, ag liúirigh agus ’ghá ghearradh féin le clochaibh. Agus nuair a chonaic sé Íosa abhfad uaidh do rith sé chuige agus do shléacht sé dhó. Agus do liúigh sé do ghuth árd agus dubhairt: Cad é an chuid atá agat díom-sa, a Íosa, a Mhic Dé is aoirde? Iarraim ort i n-ainim Dé gan mé phianadh. Óir dubhairt sé leis: Imthigh amach as an nduine, a spioraid shailigh. Ansan do cheisdigh sé é: Cad is ainim duit? Agus dubhairt seisean: Legión is ainim dom, óir is líonmhar sinn. Agus bhí sé ’ghá iarraidh go cruaidh air gan é chur as an áit amach. Bhí tréad mór muc ann agus iad ag inníor tímpal an chnuic. Agus d’iarr na deamhain achainíghe air, agus dubhradar: Cuir ins na mucaibh sinn go raighmíd isteach ionta. Agus thug Íosa an achainíghe dhóibh láithreach. Agus d’imthigh na deamhain shalacha amach agus chuadar isteach ins na mucaibh, agus do ghluais na muca, suas le dhá mhíle acu, i ndiaidh mhullach a gcinn, isteach sa bhfaraige agus do báthadh iad sa bhfaraige. Agus na daoine a bhí ’ghá n-aodhaireacht do ritheadar agus d’innseadar sa bhaile agus ar fuid na tíre é. Agus tháinig na daoine amach féachaint cad a thárla. Agus thánadar ag triall ar Íosa agus chonacadar an fear go mbíodh an deamhan ’ghá mhilleadh, ’n-a shuidhe agus a chuid éadaigh uime agus é ’n-a lán-mheabhair, agus tháinig eagal ortha. Agus d’innis an mhuintir a chonaic é dhóibh cad a thárla do ’n fhear go raibh an deamhan ann, agus i dtaobh na muc. Agus chromadar ar thathant air go n-imtheóchadh sé as a dtír.
Agus nuair a bhí sé ag dul ar bórd na luinge do chrom an fear, go raibh an deamhan ’ghá chrádh, ar a iarraidh go leigfí leis é. Ach níor leig sé leis é, ach dubhairt leis: Imthigh chun do thighe agus chun do dhaoine, agus innis dóibh ar dhein an Tighearna dhuit agus an trócaire a dhein sé ort. Agus d’imthigh sé agus chrom sé ar a innsint i nDecapolis cad iad na neithe móra a dhein Íosa dhó, agus bhí iongna ortha go léir.
Agus nuair a tháinig Íosa thar uisge airís, sa luing, do bhailigh pobul mór chuige, agus é ar bruach na faraige. Agus tháinig duine d’uachtaránaibh na sinagóige, dár bh’ ainim Iaírus, agus nuair a chonaic sé é do chaith sé é féin ag á chosaibh, Agus d’iarr sé achainíghe air, agus dubhairt: Tá m’inghean ag dul chun báis; tar agus cuir do lámh uirthi ionus go leighisfí í agus go mairfeadh sí. Agus d’imthigh sé ’n-a theannta, agus chuaidh mórán daoine i n-aonfheacht leis, agus bhíodar ag brúth air.
Agus bhí bean ann go raibh a cuid fola ag imtheacht uaithi ar feadh dhá bhliain déag, Agus bhí mórán fuilingthe aici ó iomad dochtúirí, agus bhí a raibh an tsaoghal aici caithte aici leó, agus ní raibh aon fheabhus uirthí, ach í ag dul i n-olcas; Nuair airigh sí i dtaobh Íosa tháinig sí ameasg na ndaoine lastiar dé, agus chuir sí a lámh ar a éadach; Óir dubhairt sí: Mura ndeinead ach fiú baint le n-a bhrat beidh mé slán. Agus do thriomuigh sruth a cod’ fola an neómat san, agus d’aithin sí ar a colainn go raibh sí leighiste ó’n ngearán. Agus láithreach do thuig Íosa, ann féin, an chómhacht san do dhul amach uaidh, agus d’iompuigh sé chun na ndaoine, agus dubhairt sé: Cé theangbhuigh le m’chuid éadaigh? Agus dubhairt a dheisgiobuil leis: Chíonn tú na daoine ag brúth ort, agus deirir: Cé theangbhuigh liom? Agus d’fhéach sé ’n-a thímpal go bhfeicfeadh sé an bhean a dhein é. Agus tháinig crith-eagla ar an mnaoi, mar bhí ’fhios aici cad a thárla, agus tháinig sí agus do shléacht sí dhó, agus d’innis sí dhó iomláine na fírinne. Agus dubhairt seisean léi: A ’nghean ó, do shlánuigh do chreideamh thú. Imthigh i síothcháin, agus bhí slán ó’n ngearán.
Le linn na bhfocal san a rádh dhó, tháinig cuid de mhuintir uachtaráin na sinagóige, agus dubhradar: Tá t’inghean tar éis bháis. Cad ab áil leat ag cur a thuille trioblóide ar an Máighistir? Agus d’airigh Íosa an focal san agus dubhairt sé le h-uachtarán na sinagóige: Ná bíodh eagal ort, ach amháin creid. Agus níor leig sé d’aoinne dul leis ach Peadar agus Séamus agus Eóin dritháir Shéamuis. Agus thánadar isteach i dtigh uachtaráin na sinagóige, agus chonaic sé an bhuairt agus an t-árd-ghol agus an lógóireacht go léir. Agus nuair a chuaidh sé isteach dubhairt sé leó: Cad chuige an bhuairt agus an gol? Ní marbh atá an cailín, ach ’n-a codladh. Agus do gháireadar uime. Ach do chuir sé iad go léir amach, agus thóg sé leis athair agus máthair an chailín, agus an mhuintir a bhí le n-a chois féin, agus chuaidh sé isteach mar a raibh an cailín ’n-a luighe. Agus do rug sé ar láimh ar an gcailín agus dubhairt sé léi: Talita cúmí, ’sé sin, ar mhíniú, Eirigh, (adeirim leat), a chailín. Agus d’eirigh an cailín ’n-a suidhe láithreach agus shiúbhluigh sí, (bhí sí dhá bhliain déag) agus tháinig uathbhás ana-mhór ortha. Agus d’órduigh sé dhóibh go dian gan a fhios a bheith ag aoinne, agus dubhairt sé rud le n-ithe thabhairt di.

“É sin ráite”?

The Minister for the Gaeltacht, Éamonn Ua Caoimh–yes, I have decided he will get his proper surname back on this site–made a statement recently about a review of the “Official Standard” of the Irish language.

“Cúis mhór áthais dom an togra stairiúil seo a fhógairt ag tús Sheachtain na Gaeilge. Tá teangacha orgánach agus athraíonn said thar na glúinte. Tá sé tábhachtach go bhféadfadh an Caighdeán Oifigiúil freastal ar riachtanais na haoise seo. É sin ráite, tá a fhios agam go ndéanfaidh iad siúd a bhfuil cúram an athbhreithnithe seo orthu cinnte de go mbeidh a gcuid cinntí ciallmhar agus réadúil agus go mbeidh siad dílis do stair is d’oidhreacht shaibhir na Gaeilge mar an teanga liteartha is sine san Eoraip ar an taobh ó thuaidh de na hAlpa.”

For readers who do not know what that means, it was handily translated by Gaelport:

“I am delighted to announce this historic initiative at the beginning of Seachtain na Gaeilge. Languages are organic and change over the generations. It is important that our Official Standard still relates to the needs of the modern age. That said, I know that those charged with this review will ensure that their decisions are sensible and pragmatic and true to the rich history and heritage of Irish as the oldest living literary language in Europe north of the Alps.

One does not know where to begin. If languages are organic, then what is the decidely non-organic “Official Standard” doing in the first place? It was drawn up by committee, and was not the result of any organic development of the Irish language. There is no recognition in this paragraph that the Official Standard was created purely for the Dáil’s translation staff, and was not, at least formally, a standard for the whole of Ireland to use. Is the minister really going to bring the Standard closer to real Irish, or is he sponsoring yet another Caighdeán 2.0 that will not be a living dialect of Irish?

I have no idea what the answer to that will be–I have no plans to use his Caighdeán, whether 1.0 or 2.0 or any other, on this website. But what worried me was the low-grade Irish used by the Minister in his statement.

Feagal Ó Béarra, of the National University of Ireland, Galway, has argued that the Irish language has been going through non-organic change, and that there is now a sharp divergence between traditional Irish and Irish that is heavily influenced by English. What he called “Late Modern Irish” is not traditional Irish at all. I need to be a little bit circumspect, as Feargal later objected to the way his article had been used by others on the Internet–but his long article speaks for itself; it seems he was simply embarrassed his original article had been propagated so widely. He said:

Each generation creates its own version of the language it acquires from the previous generation. People frequently complain that the younger generation does not speak the language as proficiently as their parents’ or grandparents’ generation did. Thus, certain words, phrases, lingo, etc. will be used by one generation, but not by the other. The examples from contemporary Modern Irish are numerous. Everyone has his or her own favourites. I could mention the ubiquitous é sin ráite (based on the English that said, having said that) which has ousted the more traditional and perfectly adequate ina dhiaidh sin féin, mar sin féin, má tá féin, etc.

As he said é sin ráite is ubiquitous, I am sure the Minister would breathlessly rush to claim that this proves the phrase is the product of organic development in Irish. Not so fast–as Feargal says, it is a literal translation from English. That the Minister himself used the phrase in his announcement speaks volumes about the type of modernising and updating that is going to take place in the Caighdeán 2.0. What is the point of it? Beyond a certain point, if you are not going to do it properly, why bother with Irish at all?

What was the relationship of Peadar Ua Laoghaire to the famous Art?

What was the genealogical connection between Peadar Ua Laoghaire, the famous priest and author, and Art Ua Laoghaire, killed in 1773 for refusing to sell his horse to an English officer? It is frequently stated that they are related distantly but the exact relationship is seldom spelled out.

What information is available in Peadar Ua Laoghaire’s Mo Sgéal Féin can be seen in a PDF I have drawn up. I will probably eventually redraft this, but you can see that PUL–my abbreviation for Peadar Ua Laoghaire–is descended from Diarmuid and Conchobhar Ua Laoghaire, who abandoned Carrignacurra in the 17th century. He is descended in the male line from Diarmuid and through his mother from Conchobhar. But the name of their father is not given.

However a passage in the book Máire Bhuí Ní Laoire: a poet of her people by Brian Brennan shows exactly the same history: two brothers Diarmuid and Conchobhar forced to leave Carrignacurra–and their father was Conchobhar Meirgeach Ua Laoghaire, who died in 1699. There was a Conchobhar Meirgeach Ua Laoghaire who is stated to have been the second cousin of the Ua Laoghaire chieftain Dómhnall Mac Airt, and combining other genealogical information–and assuming it is all accurate–the relationship becomes clearer, if not totally clear.

Conchobhar Meirgeach Ua Laoghaire must be a descendant of Tadhg Meirgeach Ua Laoghaire, who was the son of Diarmuid Óg Ua Laoghaire, who flourished in Carrignacurra in 1565. A report in 1584 showed Tadhg had a son called Conchobhar who was the second cousin of Dómhnall Mac Airt – but it can’t be the same Conchobhar, as it is unlikely someone alive in 1584 died in 1699. There was probably one or two additional generations between our Conchobhar Meirgeach and Tadhg Meirgeach himself. Alternatively, the 1699 date for the death of Conchobhar could be wrong.

Anyhow, Diarmuid Óg Ua Laoghaire was son of Diarmuid Mór Ua Laoghaire, also called Diarmuid ny Countie. He is the common ancestor of Peadar Ua Laoghaire and Art Ua Laoghaire. Diarmuid Mór’s older son was Conchobhar Ua Laoghaire of Manneen, who died in 1575. His sons Art, Amhlaoibh Ruadh and Donnchadh were successively Ua Laoghaire chieftains 1572-1597, 1597-1601 and 1601-1638, with the chieftainship then passing to Art’s son Dómhnaill. A fourth son of Conchobhar Ua Laoghaire of Manneen was Conchobhar Óg, father of the Art Ua Laoghaire of Tirgea who was outlawed in 1641, who was in turn father of Art Óg Ua Laoghaire, who leased Tirgea in 1677. His son was Lisagh Ua Laoghaire of the Gearagh, who died in 1683. His son was Céadach Ua Laoghaire, “Old Cady of Tirgeah” who died in 1747, and his son and grandson were Conchobhar (“Cornelius”) Ua Laoghaire of Rathleigh and Art Ua Laoghaire, who was born in 1746 and murdered in 1773.

The two men are probably eighth cousins, although the exact nature of the Meirgeach link remains unclear to me.