Móirín: Audio

Ruth Ní Riada kindly agreed to read Móirín for me onto MP3. Download the MP3 here.

MÓIRÍN

Tráth éigint do ráinig go raibh duine uasal ana-tháchtmhar ann. Do bhí so pósta, agus ar nóin, do b’uiriste dho é mar do bhí an saibhreas go léir aige. Fuair sé bean ana-bhreá, agus t’réis tamaill do buaileag breoite an bhean agus níor bh’fhada i n-aochor a bhí sí breoite nuair a cailleag í. Do bhí an bhuairt go léir ‘na diaig, agus ní raibh ‘na diaig ach éinne amháin cluinne – gearráchaille beag arna dtugaidís Móirín.

Sea. Ní raibh ach an t-athair agus Móirín chun féachaint ir ndiaig gnótha, agus ní raibh aon chiall ag Móirín: bhí sí ana-óg. Bhí an t-athair ana-bhaoch di, agus t’réis tamaill, roint bhlianta t’réis na máthar a bheith curtha, an deamhan blúire dhe ná gur phós airís. Thug sé leis leasmháthair ar Mhóirín bhocht.

B’shin mar a bhí, agus do bhí an leasmháthair ana-chruaig uirthi. Ní muar go leogadh sí dhi puínn d’aon éadach fónta a chuir uímpi agus choiníodh sí sáite sa luaith í frumhór na haimsire. Ní raibh fhios ag an athair go rabhthas chó dian san i n-aochor uirthi; agus doráinig go raibh iníon ag an leasmháthair, agus nuair a tháinig an iníon so chútha ba lú ná san an meas a bhí fanta ar Mhóirín. Bheadh a’ scéal go hana-mhaith dá bhféadaithí deire a chuir le Móirín, ach ní leóthadh an leasmháthair labhairt ar a lithéid seo. Bhí an t-athair ceanúil go maith uirthi, agus ní raibh fhios aige i n-aochor an dro-húsáid a bhí ag an leasmháthair á thúirt di.

Do bhí an leasmháthair chó dian uirthi nuair a aosaig a hiníon féin is go gcathadh sí gach aon rud a dhéanamh, agus ní iarradh sí ar a hiníon féin aon bhlúire a dhéanamh.

T’réis bás máthar Mhóirín, nuair a aosa sí suas agus do tiospeánag di cá raibh a máthair curtha, is beag lá ná go dtéadh sí go dtí an reilig. Pé áit go raibh uaig na máthar, thugadh sí ana-thamall ann, a’ gol; agus do bhí cnâ tímpal na hua. Do thóg sí chúithi na cnâ – shíl sí gur bh’iad cnâ na máthar iad, agus b’fhéidir nár bh’iad: cuid acu, áfaig – chuir sí chúithi isteach ‘na haprún iad, agus d’fhanadh sí ansúd anuas ar an uaig, a’ gol, agus na cnâ ‘na haprún aici.

Lá éigint dá raibh sí ann, do bhí na cnâ ‘na haprún aici agus í a’ gol, agus nuair oscail sí an t-aprún, i n-irnead na gcnámh a bheith ann ‘sé an rud a bhí ann ná caitín deas dubh. Do tháinig eagla uirthi, agus leis sin do labhair an cat léi:

“Ná bíodh aon eagla ort,” aduairt sé. “Tá leasmháthair ort agus í go holc agat, agus geó tusa an ceannsmách uirthi sin mar beadsa a’ cabhrú leat i gcónaí. Ní imeoig éinní ort i ganfhios dom, agus be’ mé i n-aonacht leat aon uair is maith leat.”

Bhí so go maith agus chuaig sí abhaile, agus má chuaig do bhí an dro-mheas céanna sa bhaile uirthi ag an leasmháthair agus ag an leas-ndrifír. I gcionn tamaill, do dhin an leasmháthair amach gur mhaith a’ rud deire a chuir léi ar fad, agus lá éigint duairt sí le Móirín go raghaidís ag aeríocht nú a’ siúlóid i n-áit éigint. D’imig Móirín léi, agus b’é an áit gur chuaig an leasmháthair nsátieach i gcoíll. Do bhí dro-hainm ar a’ gcoíll seo go mbíodh robálaithe i gcónaí inti, agus do bhíodar a’ gabháil tríthi nuair a léim chútha na robálaithe. D’éilíodar a gcuid airgid, agus duairt an leasmháthair: “Tá úr ndóthain airgid agamsa le túirt díbh,” aduairt sí, “ach caithfi sibh gnó áirirthe a dhéanamh dom.”

“Caidé seo?” aduairt na robálaithe.

“An gearrá chaille beag so a bhreith libh agus í chuir chun báis!”

“Déanfam é sin,” aduaradar, “ach túir duinn an t-airgead.”

Do thug sí dhóibh muarchuid airgid. Do scaoil sí leo Móirín, agus d’fhíll sí féin abhaile.

B’shin mar a bhí. Níor thug an t-athair fé ndeara go raibh Móirín imithe i n-aobhal ar feag roint laethanta, agus nuair fhiafra sé don leasmháthair cá raibh Móirín duairt sí ná feadair sí – gu’ dócha go raibh sí dultha i n-áit éigint is go mbeadh sí thar n-airs ir gcionn roint laethanta.

D’fhan an scéal mar sin, agus do thóg na robálaithe leo Móirín – gearráchaille ana-dheas a b’ea í. Bhí a gcuid airgid fáltha acu, agus dá olcas iad níor mhaith leo an gearráchaille a chuir chun báis. “Ní chuirfeam,” aduaradar, “chun báis i n-aochor tu, ná bíodh aon eagla ort; agus ní lú ná mar fhéataimís tu leogaint abhaile féna géin siúd.”

D’inis Móirín dóibh gur leasmháthair í, agus an cor a bhí aici fáltha uaithi. Do riugadar leo tríd a’ gcoíll í chun gur thánadar mar a raibh seana-thigín. Chuireadar ansan isteach í. “Fan ansan anois,” aduaradar, “agus ní gheóir bás i n-aochor ann, mar má fhéadaimíd-ne bia a fháil i n-aobhal tiocfaimíd chút anois is airís le rud éigint íosfa tú.” B’shin mar a bhí. Dhúnadar doras uirthi agus d’fhágadar istig í.

Thosnaig Móirín ar ghol nuair a chonaic sí an treo ‘na raibh sí, agus ba ghairid di a’ gol nuair a tháinig an caitín dubh a’ triall uirthir agus do labhair léi airís:

“Airiú,” ar sisean, “ná bíodh aon eagla ort, agus is olc a’ cleas athá imeartha ag an leasmháthair ort, ach ní eireoig léi. Fan mar a bhfuil agat anois,” aduairt sé. “Ní fhágfadsa tart ná ocras ort, agus bí baoch don mhuíntir a chuir anso isteach tu mar ní raibh a bhac orthu san tu mharú, agus bhí a gcuid airgid fáltha acu chun a dhéanta, ach ná téir a theille fé dhéin na leasmháthar.”

B’shin mar a bhí. D’fhan sí anso sa bhotháinín. Bhíodh an cat a, teacht chúithi go mion agus go minic. Ní raibh aon easpa bíg uirthi. Thugadh sé fuíollach chúithi.

Do ráinig go raibh aonach muar sa tsráid – ana-mhuar, agus bhí frumhór bliana túrtha anso sa bhotháinín ag Móirín uim an am so. An lá a bhí an t-aonach le bheith ann do tháinig chúithi an cat dubh. “Sea anois,” aduairt a’ cat: “faig ullamh tu féin agus caithfir dul go dtí an t-aonach.”

“Airiú, ní raghad,” aduairt sí, “ná ní fhéatainn é.”

“Féatair go maith,” aduairt sí, “mar cuirfeadsa i dtreo thu chun dul ann.” B’shin mar a bhí.

“Tair liom amach anso anois,” arsan cat. Chuaig sí amach i n-aonacht leis. “Féach: beir ar a’ mbrobh luachra san agus stath é.” Do dhin, agus chó luath is riug sí ar a’ mbrobh agus do staith sí é do dhinan chluith éadaig de ba bhreátha a cuireag ar mhnaoi riamh – cluith ar dhath an airgid bháin. “Féach anois,” aduairt sí: “stath an brobh eile sin is giorra dho.” Do stath, agus do dhin an gillín capaill ba dheise gur fhéach duine riamh air don bhrobh luachra chó luath is do staith sí é.

“Cuir umut an chluith anois,” aduairt sí le Móirín. Do chuir, agus nuair a bhí an chluith uímpi níl aon bhaol ná gur fhéach sí go gleoite.

“Tair anáirde ar do chapall anois.” Tháinig. “Imig ort,” aduairt sí, “agus túir cúrsa an aonaig anáirde ar do chapall. Ní gá dhuit dul chun cainte le héinne, agus nuair a bheig roint chúrsaí túrtha agat ar fuaid an aonaig túir t’aghaig anso airís chúmsa ar a’ mbaile.”

B’shin mar a bhí, agus chuaig sí go dtí an t-aonach. Do bhí an t-aonach go léir a’ féachaint uirthi, a’ féachaint ar a’ gcluith a bhí uirthi, agus ar a’ gcapall le breáthacht a bhí aici, i dteannta gur fhéach sí féin ana-dheas.

Do bhí duine uasal ar an aonach. B’é bhíodh mar bhun leis an aonach so go minic, agus bhí sé anáirde ar a chapall féin, a’ siúl ar fuaid an aonaig. Chuir sé a shúil ar a’ gcailín seo go raibh an chluith bhreá uirthi, ach má dhin, do choinnibh sí as a’ slí uaig chun gur fhág sí an t-aonach. Tháini sí abhaile agus d’inis sí an scéal don chat dubh.

“Sea. Déanfaig san a’ gnó,” aduairt a’ cat; “ach cathfa tú teille a dhéanamh fós.”

An deamhan blúire don duine uasal nuair a tháini sé abhaile- pé áit go raibh a bhaile, i n-aice ‘n aonaig – ní fhéatadh sé piuc a dhéanamh ach a’ caint ar a’ gcailínbreá a chonaic sé, agus an chluith éadaig agus an capall le breáthacht a bhí aici.

Do bhí an scéal ar fuaid na dútha mar gheall ar a’ mnaoi a bhí ar fuaid an aonaig – ná raibh aon bhean eile ba dheise ná í ná ba bhreátha cluith éadaigh ná capall.

Sea. Nuair a tháinig an chéad lá aonaig eile: “Caithfir dul ann airís,” aduairt an cat dubh le Móirín.

“Cad tá agam le déanamh anois ann?” aduairt sí.

“Déanfair an rud céanna airís,” arsan cat. “Tair liom amach airís,” arsan cat. Chuaig Móirín amach i n-aonacht leis. “Sea anois,” arsan cat: “beir ar an mbrobh luachra san agus stath é.” Do dhin, agus chó luath is staith sí an brobh do dhin an chluith bhreá go léir airís de – cluith ar dhath an óir. “Stath an ceann eile is giorra dho,” aduairt sí. Do dhin, agus chó luath is staith sí é sin do dhin capall breá go léir de – atharrach dath ón gcapall a bhí an lá roimis sirn aici.

“Tair anáirde ar do chapall anois,” arsan cat. “Imig ort go dtí an t-aonach, agus beig an duine uasal úd a’ féachaint it dhiaig níos géire ná bhí an lá cheana, agus b’fhéidir go raghadh sé chun cainte leat. Raghaig má fhaigheann sé aon fhaill i n-aochor air, agus mar sin féin ná fan chun aon chainte leis, d’aon bhrí, ach cuir díot amach as an aonach nuair a bheig roint chúrsaí túrtha agat.”

As go brách léi, agus isteach i bpáirc an aonaig. Do bhí an t-aonach go léir a’ féachaint uirthi. Ní raibh aon tsaghas ruda eile ann a bhuafadh uirthi le scléip agus le breáthacht. Níl aon bhaol ná gur chuir a’ duine uasal a shúil uirthi, agus má chuir níor tháini sí i n-aon chóngar dó. Do dhrid sé amach i n-aice na beárnan, nú an gheata, chun bheith roímpi amú, go mb’fhéidir go bhféatadh sé caint a dhéanamh léi, ach má bhí, do scuab sí thairis amach anáirde ar a capall gan aon mhoíll a dhéanamh. Bhí sé níos cráite ná riamh, ‘olcas a leog sé uaig í.

Chuaig Móirín abhaile a’ triall ar a’ gcat dubh agus d’inis sí cúrsa an lae dho.

“Tá go maith,” arsan cat. “Eireoirg leat go maith fós.”

Anois, níor bh’fhada i n-aochor go raibh aonach eile curtha ar bun ag an nduine uasal d’aon ghnó chun go bhficfeadh sé airís í, nú féachaint a’ dtiocfadh sí. Do bhí an scéal rite fada agus gairid, agus do bhí aidhm ag an leasdrifír ar an nduine uasal céanna so – í a’ faire ar é phósa, b’fhéidir. Cailín ana-bhreá do b’ea í sirn. Sea. An deamhan blúire dhi sin ná gur shocraig suas í féin i gcóir an chéad aonaig eile. Chuir sí uímpi pé cluith a b’fheárr fhéad sí náil, agus fuair sí ana-ghillín capaill, ach ní raibh aon bhreith ag an éadach ná ag an gcapall ar na nithe bhíodh ag Móirín.

Nuair a tháinig maidean an aonaig seo an cat dubh airís agus do thosna sé ar Mhóirín, go gcathfadh sí dul go dtí an t-aonach. B’éigint di.

“Tairr liom amach airís,” aduairt a’ cat. Chuadar amach. Do thiospeáin an cat dubh di brobh luachra. “Stath é sin,” ar sise. Do stath, agus chó luath is do staith sí an brobh do dhin cluith bhreá go léir don bhrobh – fiain níba bhreátha ná aon chluith a bhí curtha uímpi roimis sin, ar dhath an bhogha leacha. “Stath brobh eile,” aduairt an cat. Do dhin, agus do dhin capall breá don bhrobh so.

“Sea anois,” aduairt an cat, “tair anáirde ar do chapall, agus túir cúrsa an aonaig fé mar a dhintá i gcónaí.”

Do tháinig, agus níor stad sí chun go raibh sí istig ar an aonach. Do bhí an duine uasal ann agus a shúil anáirde féachaint a’ bhfic- feadh sé í. Ach do chonaic sé cailín anáirde ar chapall agus ana- chluith bhreá éadaig uirthi. B’í seo leasdriofúr Mhóirín. Do chuaig sé chun cainte léi, agus an fhaid a bhíodar a’ caint an deamhan blúire do Mhóirín ná gur bhuairl thórsa agus í a’ faire ar bheith a’ teacht abhaile. Do bhuail an duine uasal a chapall nuair a chonaic sé í agus amach leis chun bheith ar a’ ngeata roímpi. Do bhí chó maith, agus do thug sé scathamh ar dhul i n-acharann sa tsriain chun an chapaill a bhí aici a stop. Níor eirig leis, agus sa tsnap a thug sé cad a thúrfadh sé leis ná ceann dosna bróga a bhí ar Mhóirín. Choinnibh sé an bhróg, agus abhaile le Móirín a’ triall ar a’ gcat dubh agus gan uirthi ach aon bhróg amháin.

“Cár fhágais an bhróg eile?” arsan cat.

“A lithéid seo imig orm,” ar sise.

“Sea,” aduairt sí. “B’fhéidir nár bh’fheárr riamh é.”

Do tháinig an leasdriofúr abhaile lena capall féin, agus do bhí scáthán aici seo – scáthán draíochta. Bhíodh sé ansúd ar a’ bhfalla aici, agus do labhradh sí leis a’ scáthán so uair sa mbliain:

“A scáthán dhraíochta ar an bhfalla,” adeireadh sí, “An mise is áille anois ar talamh?”

D’fhreagradh an scáthán í, agus ‘sé an freagra a thug sé uirthi:

“Taíonn tú álainn, maith go leor, Ach is áille an cailín arna dtugaid Mór.”

Airiú, an dial! nuair airíodar go raibh Mór ‘na beathaig do dhuibh agus do ghormaig aici féin agus ag an leasmháthair. Shíleadar, ar nóin, go raibh sí sin curtha chun báis fadó ages na robálaithe.

D’imíodar láithreach a’ triall ar sheann-draoi a bhí acu agus d’fhiafraíodar de mar gheall ar Mhóirín, nú a’ raibh fhios aige ceocu beo nú marbh di.

“Tá’sa go maith,” ar sisean. “Tá’s agam go bhfuil sí ‘na beath- aig.”

“Agus ca bhfuil sí?” aduairt an leasmháthair.

“Tá sí ‘na lithéid seo do choíll,” aduairt sé, “istig i mbotháinín ann, agus gan éinne i n-aonacht léi, agus tá sí ann le fada,” aduairt sé.

“Sea,” aduairt an leasmháthair. “Cathfam í thúirt linn agus cleas éigint eile imirt uirthi.”

Chuireadar daoine isteach sa choíll a’ lorg Mhóirín agus fuarag irstig sa bhotháinín seo í. Thugadar leo í airís a’ triall ar an leas- mháthair. Do bhí fáilthe ag an athair roímpi, agus úna air cá raibh sí i gcathamh na haimsire go léir a bhí sí á baile, agus níor inis Móirín piuc dó.

Ba ghairid go raibh gairm amú ón nduine uasal so a choinnibh an bhróg: go ngeódh sé amach ar fuaid na dútha ó thig go tig, agus go raibh druím curtha aige le haon bhean a phósa go deo ach pé bean go mbeadh an bhróg so oiriúnach di. Do bhí sé amú, ag irmeacht ó thig go tig agus an bhróg aige – teipithe aon bhean a fháil go mbeadh an bhróg oiriúnach di.

Bhí sé a’ cuir de riamh is choíche chun gur tháirni sé go dtí an tig seo ‘na raibh Móirín. Do bhí an leasmháthair agus an iníon, bhí fhios acu é bheith a’ teacht, agus ba mhuar a’ t-anaithe an cor a bhí aici á thúirt dá cosa: do bhí, geall leis, na hórdóga geárrtha aici dhi féin agus scealabóga buinte dosna sála féathaint a’ bhféadfí an chos a dhéanamh oiriúnach don bhróig, i n-inead na bróige bheith oiriúnach don chois! Do thánadar ar Mhóirín agus do chuireadar i bhfolach í ‘gcóir ná ficfeadh an duine uasal í. Do chuireadar isteach fé chóthra a bhí ann í.

Sea. Tháinig an duine uasal. “Ní fheadar,” aduairt sé leis an leasdrifír, “a’ mbeadh an bhróg so oiriúnach duit?”

“Airiú, is dócha go mbeig,” aduairt sí. Shín sé chúithi an bhróg agus do thosnaig an díthal agus an chniodách a’ d’iarraig í chuir uirthi, ach níor bh’aon chabhair é – bhí sí a’ teip.

Leis sin, do bhuail isteach caitín dubh; do léim anáirde ar a’ gcóthra agus do labhair:

“Móirín, Móirín,” aduairt sé, “fé bhéal cóithrín, ‘s do riúnódh an bhróigín í gan dua!” –

nuair a chonaic sé an dua go léir a bhí ag an mnaoi eile á fháil a’ d’iarraig í chuir uímpi.

“Airiú, buail a’ seana-dhial cait sin as san!” arsan mháthair. Do buaileag, agus d’fhan sé tímpal a’ dorais, agus do bhí an bhean eile i gcónaí a’ d’iarraig go raghadh an bhróg uímpi ar chuma éigint, nuair a léim an cat anáirde ar a’ gcóthra airís:

“Móirín, Móirín,” aduairt sé, “fé bhéal cóithrín, is do riúnódh an bhróigín í gan dua!”

“Airiú, buail a’ séacala cait sin as san!” arsan tseanabhean. Cuireag as airís é, agus an deamhan blúire dhe ná gur tháinig an tríú huair, agus duairt an rud céanna.

“Canathaobh,” aduairt an mháthair leis an inín, “ná comáineann tú an doras amach an séacala cait sin?” Do comáineag, agus do dhin an duine uasal úna mhuar don chat.

“Beig fhios agam,” aduairt sé, “cad tá fén gcóthra. Ta’ brí éigint leis a’ gcat.” Thóg sé anáirde an cóthra, agus cad a bheadh ná Móirín istig fé!

“Tair amach,” aduairt sé.

“Airiú, tiocfad,” aduairt sí; “ach bhíos curtha i bhfolach ansan agem leasmháthair agus agem leasdhrifír.”

“Tair amach ar aon tslí,” aduairt sé. “Tá bróg anso agam: ca bhfios ná gur tu go mbeadh sí oiriúnach dó?”

Tháinig sí amach agus do fuair sí an bhróg. Sháig sí uímpi í, agus ba dhó le héinne déanta gur di féin a dineag an bhróg.

“Sidí do bhróg,” ar sisean, “agus is tusa mo bhean!” Do riug sé ar láimh uirthi agus thóg leis an doras amach í. D’fhág ansan an leasmháthair agus an driofúr ‘na diaig. Do riug sé leis abhaile í, agus níor bh’fhada i n-aochor chun gur pósag iad.

Do bhí an scéal mar sin t’réis an phósta chun gur ra’inig duine cluinne ann, ag Móirín – bhí mac óg aici. Sea. Do tháinig an leas- driofúr so á fiosarú. “Ba mhaith uait teacht!” aduairt an duine uasal.

“Airiú isdóin,” ar sise, “ar nóin, chaithfinn teacht: ‘sí mo dhriofúr í; agus pé cuma go rabhmair le chéile, ní buan coga na gcarad!”

An deamhan blúire dhi ná gur thug roint airgid don mhnaoi chabhartha bhí ion ach an leanbh a thúirt di féin, agus a rá gur cailleag a’ leanbh. Do thug an leanbh di – tá an donas ar an airgead chun daoine a bhoga! D’árda sí léi an leanbh; agus ní raibh tig an duine uasail seo abhfad ón bhfarraige. Bhí faill mhuar os cionn na farraige. An deamhan blúire dhi ná gur chath an leanbh isteach do bharra na fuelle, síos insa bhfarraige. Bhí an méid sin déanta aici, agus ní fheadair an duine uasal ná gur b’amhlaig a cailleag a’ leanbh. Duairt an tseanabhean chabhartha gur bh’ea, agus gur chuireadar é, agus nár cheart aon fhothram a dhéanamh mar gheall ar a lithéidí.

Airís, do ráinig duine eile cluinne ag Móirín, mac eile, agus níor dhearúid an leasdriofúr so teacht á fiosarú, mar dhea, agus do dhin sí an cleas céanna. Do bhreab sí an bhean chabhartha chun an linbh a thúirt di, agus do thug sí an úsáid chéanna ar an leanbh so. Do bhí sí ag aidhm ó uair go huair go bhféatadh sí an duine uasal a chuir i n-earraid le Móirín, agus go mb’fhéidir gur b’í féinig a bheadh aige ‘na hinead.

I gcionn tamaill airís do ráinig an tríú duine cluinne bheith ion – mac airís a bhí ann. Tháinig sí mar ba ghnáth, agus do bhreab sí an tseanabhean chabhartha bhí ann. Fuair sí an leanbh airís, agus an úsáid chéanna a thug sí don tríú duine a bhí túrtha aici don bheirt eile, lena chathamh do bharra na fuelle isteach sa bhfarraige. Nuair a bhí san déanta aici, agus Móirín dultha i bhfeabhas, tháinig sí airís.

“Táim tagaithe a’ triall ort,” aduairt sí; “caithfimíd mathamh i gceart dá chéile, agus fanfa mé i n-aonacht leat anois ar feag seacht- aine.” D’fhan chó maith, agus tráth éigint i gcathamh na seachtaine:

“Tánn tú marbh,” aduairt sí le Móirín, “ó bheith ansan istig i gcónaí agus siúlóm amach a’ féachaint tímpal orainn.” Amach leo. B’éigint do Mhóirín dul léi. Bhíodar a’ siúl fan na farraige chun gur thánadar go dtí barra na fuelle seo mar a raibh na leanaí caite le fánaig aici, agus pé faill a fuair sí ar Mhóirín do thug sí cos is lámh di is do chaith sí le fánaig na fuelle síos isa bhfarraige í.

Abhaile léi, a’ rith, agus anaithe uirthi, mar dhea. D’inis sí an scéal don duine uasal mar gheall ar Mhóirín – go raibh sí titithe do bharra na fuelle síos isa bhfarraige. Do ghluais an cuardach ar Mhóirín, agus theip í fháil thíos ná thuas.

B’shin mar a bhí, agus i gcionn tamaill ‘na dhia’ san – bhí a’ teip í theacht – an deamhan blúire don duine uasal ná gur chuínig ar phósa airís. Cé phósfadh sé ná an leasdriofúr so, agus do dhin sé amach gu’ dócha gur b’é an ceart í phósa.

Ar aon tslí, bhí sí pósta aige agus shíl sé go raibh a’ ceart déanta aige, agus ní raibh, mar do b’olc aige í. D’fhan a’ scéal mar sin tamall maith t’réis iad a bheith pósta, agus do ráinig go raibh saghas slibire buachalla aige. Bhíodh sé ag obair dó, agus thugadh sé cúrsaí fan na farraige. Lá éigint dá raibh sé a’ gabháil fan na farraige, anáirde i mbarra na fuelle seo, do chonaic sé uaig síos ar an dtráig an bhean agus leanbh ‘na hucht aici, agus beirt leanaí eile agus caitín dubh a’ plé le chéile ar fuaid na trá. Do dhin sé ana-úna dhíobh, agus nuair a tháini sé abhaile d’inis sé don duine uasal cad a bhí ficithe aige. Ach níor thug an duine uasal aon ghéille dho: níor chreid sé i n-aochor é.

D’fhan a’ scéal mar sin, agus i gcionn lae nú dhó ‘na dhia’ san do bhí an slibire seo airís fan na farraige, agus an deamhan blúire dhe ná go bhfeacaig an bhean chéanna: an leanbh ‘na hucht aici, agus an bheirt eile ar fuaid na trá – iad féin agus an caitín dubh ag imirt cleas le chéile.

Tháini sé abhaile a’ triall ar an nduine uasal: “A lithéid seo,” aduairt sé. “Tá an bhean chéanna ficithe airís iniubh agam.” D’inis sé dho go raibh leanbh ‘na hucht aici, agus beirt eile do leanaí níba threise ná san ar fuaid na trá, iad féin agus caitín dubh, ag imirt cleas lena chéile. “Agus samhlaím,” aduairt sé, “ná feaca riamh aon oidhre ar Mhóirín ach an bhean atá ann!”

An deamhan blúire don duine uasal ná gur thug saghas géille dho. “Fan anois,” aduairt sé, “agus ná téir i n-aice na trá i n-aochor aon lá eile chun go mbe’ mé féin i n-aonacht leat.”

B’shin mar a bhí, agus níor bh’fhada i n-aochor go nduairt an duine uasal leis a’ mbuachaill: “Téanam ort anois,” aduairt sé, “agus raghaimíd chó fada le barra na fuelle féachaint a’ bhficfimís an bhean so agus na páistí athá agat á rá.”

D’imíodar orthu, agus nuair a chuadar chó fada le barra na fuelle do bhí radharc acu uathu síos ar a’ dtráig, agus níor bh’fhada i n-aochor chun go bhfeacadar an bhean agus na páistí agus an caitín dubh, fé mar a bhí ínsithe ag an mbuachaill dó roimis sin. Do ghaibh an duine uasal tímpal na fuelle chun gur fhéad sé é féin a shleamhnú síos i n-áit éigint, agus an deamhan blúire dhe ná go raibh sé a’ cuir de tríd a’ dtráig, ag éaló riamh is choíche, chun go bhfuair sé greim ar a’ mnaoi, agus nuair a fuair cé bheadh aige ach Móirín!

“Airiú,” ar sisean, “an ansan athánn tú, t’réis ar dhineas do lorg díot nuair a thitis ansan anuas?”

“Is amhlaig a cathag anuas me,” aduairt sí, “agus táim anso ó shin. Níl aon dro-shaol agam,” aduairt sí, “mar tá tigín againn isteach sa bhfaill, agus ní fhágann an caitín dubh so aon easnamh orm féin ná ar an dtriúr páistí.”

“Agus ce hiad an triúr páistí?” arsan duine uasal.

“Mo thriúr mac féin,” aduairt sí, “agus do thriúr mac-sa chó maith. Sidiad na páistí a bhí agamsa, agus do dhin an bhean athá pósta agatsa anois, an leasdriofúr, do dhin sí an bhean chabhartha a bhreaba. Fuair sí na páistí uaithi, agus do chaith sí anso isteach ó bharra na fuelle iad sa bhfarraige. Ach do shaor an caitín dubh iad, agus táimíd anso ó shin.”

“Sea. Ní bheir níos sia ann,” aduairt an duine uasal. “Ragha tú abhaile anois, tu féin agus na páistí.”

“Ragham,” aduairt sí. “Níl a bhac orainn dul.”

Do thóg sé leis abhaile í féin agus an triúr páistí – bhí beirt acu eirithe ‘na ngearragharsúiníní – agus d’fhiafra sé dá mhnaoi sa bhaile – b’shidí leasdriofúr Mhóirín – ar bh’fhíor an scéal so go léir. Do bhí sí á shéana air, ach má bhí níor bh’aon chabhair di é. D’inis Móirín os a côir amach conas a dhin sí an rud go léir, agus b’éigint fios a chuir ar a’ mnaoi chabhartha. Tháini sí, agus d’inis sí sin chó maith san gur breabag í féin ag an mnaoi seo pósta anois aige – b’shidí leasdriofúr Mhóirín.

“Tá go maith,” arsan duine uasal. “Ní bhreabfa sí a theille thu; agus ní maith liom,” aduairt sé, “aon dro-húsáid a thúirt duitse” – leis a’ mnaoi chabhartha – “cé go bhfuil sé tuíllthe agat chó maith léi seo.”

Do thóg sé leis an bhean agus níor stad cos de chun gur chuaig sé go barra na fuelle. Do chaith sé uaig síos le fánaig í, agus d’fhíll abhaile. Ní bhfuarag aon radharc uirthi sin, beo ná marbh, ‘na dhia’ san.

Do cuireag scéala a’ triallara máthair go raibh sí titithe do bharra fuelle agus teip í fháil. Do tháinig an mháthair, agus d’iarr sí ar an nduine uasal agus ar Mhóirín dul léi agus an áit a thiospeáint di mar ar thit an iníon. Chuadar, agus nuair a bhí sí i mbarra na fuelle a’ féachaint uaithi síos san áit ‘nar thit sí do chath Móirín le fánaig na fuelle í, agus níor fhan sí féin ná an duine uasal le féachaint síos ‘na diaig amháin, féachaint caidé an chrích a ghaibh í. Do bág thíos an tseanabhean, agus is dócha go bhfuil míol muar nú rud éigint t’réis í dh’ithe tráth éigint riamh ó shin – í féin agus an dro- hiníon so a bhí aici.

As san amach ní bhfuarag aon radharc eile ar a’ gcaitín dubh, agus d’fhiafraig an duine uasal do Mhóirín caidé an saghas an caitín dubh.

D’inis sí an scéal go léir ó thúis deire dho, agus conas mar a bhíodh sí a’ paidireoireacht agus a’ gol ar uaig a máthar, agus gur b’shidé an chéad áit ‘nar tháinig an caitín dubh a’ triall uirthi, agus go ndineadh sé gach aon rud di as san amach, agus ná raibh aon siar ná aniar air ná gur bh’é an caitín dubh san a máthair, ach díreach cruth cait a chuir uirthi féin a’ teacht a’ triall uirthi. “Agus isé a bhí anáirde ar a’ gcóthra,” aduairt sí, “an cat dubh céanna san, an lá a chuais-se a’ triall orainn leis a’ mbróig. Ach anois, níl an cat a’ teacht ‘nár ngoire, agus is dócha ná beig aon ghnó againn don chat as so amach. Tá an saol go seascair againn, agus caithfi sé bheith amhlaig nuair athá deire lem leasmháthair agus lem leas- dhrifír.”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s