Tadhg Gabha agus an Diabhal: Audio

Máirín Ní Shúilleabháin kindly agreed to read Tadhg Gabha agus an Diabhal for me onto MP3. Download the MP3 here.

TADHG GABHA AGUS AN DIAL

Do bhí bean bhocht ann agus do ráinig go raibh garsún mic aici:
eirithe suas maith go leor uim an am gur cailleag an t-athair. Ar aon
tslí, t’réis báis an athar níor bh’fhéidir aon smacht a choinneáilt ar
an réice seo. Ní dhéanfadh sé aon bhlúire adéarfadh an mháthair
leis, agus do bhíodh sí i gcónaí ag aidhm ar é chuir le céird nú le rud
éigint a dhéanfadh tairife dho. B’shin a mbíodh dá bhárr aici. Ní
dhineadh sé piuc, agus geall leis aidhm aige gabháil uirthi go minic.
I ndeire bárra do lean sí siar siar a’ tathant air gur bh’fhearra dho
an saol a bhí aige á chathamh – saghas éigint atharú a dhéanamh
agus go mb’fhéidir go raghadh feabhas air. Do bhí gabha chun
cónaig i n-aice na háite, agus duairt sí leis gur bh’fhearra dho dul a’
triall ar a’ ngabha, agus go mb’fhéidir go dtiocfadh leis gaidhnníocht
a fhoghlaim, agus gur mhaith dho aige í mar chéird lá ba shia anún
ná iniubh. I ndeire bárra do ghéill sé chun dul a’ triall ar a’ ngabha.
Thosnaig sé ar obair fé mar a bhí ag an ngabha á iarraig air, agus go
minic ní dhéanfadh sé aon bhlúire iarrfadh an gabha air a dhéanamh.
“Tánn tú chun teip orm,” aduairt an gabha, “agus níl aon bhaol
ná gur b’olc a’ tógaint a fuarais ót mháthair! Caithfimíd seift
éigint eile a thriail,” ar sisean. D’imig an gabha amach agus ba
ghairid gur fhíll sé isteach sa cheártain le slait-bhata deas túrtha
aige leis, ‘dir bheith ‘na shlait agus ‘na mhaide, agus an chéad uair
eitig an dro-gharsún so a ghnó a dhéanamh do thug sé roint bhuillí
don tslait dó. “Tóg é sin,” ar sisean, “agus raghaig sé chó maith
dhuit le haon rud eile fhéatadsa a mhúine dhuit!”
Do lean sé air mar seo, agus níl aon lá ná go gcaithfí gabháil don
tslait air cúpla uair nú trí. Do choinnibh a’ gabha ana-smacht air,
agus do bhí a cheárd aige á fhoghlaim maith a dhóthain. D’fhan sé
aige riamh is choíche chun go raibh a théarma críochnaithe aige.
Gheallfainn dhuit gur fhág sé slán ag an seana-ghabha ansan.
Amach leis. Chuaig sé a’ triall ar a’ máthair.
“Tá mo cheárd agam anois,” aduairt sé, “agus cad tá le bheith
dá bárr agam?”
“Airiú, eist réig!” aduairt sí. “Má thá do cheárd go maith agat
tá pingin airgid againn. Déanfam ceárta, agus ceannaig úirlis; geó
tú obair agus déanfair airgead.”
Fuaradar inead ceártan, agus do dineag í. Pé pingin a bhí ag
an seana-mhnaoi do mháthair dó ceannaíog an úirlis don mhac agus
thosna sé ar obair. Bhí sé ag obair leis agus ní raibh aon locht i
n-aochor air do ghabha. T’réis tamaill do cailleag an mháthair.
Bhí sé in’ aonar sa tig, ach ba ghairid a bhí nuair a phós sé. Fuair sé
bean ná raibh, b’fhéidir, ró-mhaith. Ar aon tslí ní bhfuair sé aon
rud a bhuinfeadh le spré. B’é ar thug sí chuige pé balcais éadaig a
bhí ar a drom agus pé dro-mhianach a bhí inti!
Bhíodar a’ straca leo, agus ní réitídís ach cuíosach le chéile.
Do bhí troid déanta acu mar seo maidean, agus do bhí an gabha
dultha ag obair sa cheártain dó féin – Tadhg a b’ainm dó. Bhí tine
mhaith socair aige agus builg aige á shéide, maidean fhuar shneacht-
aig, nuair a bhuail chuige isteach fear ana-chríona: maide aige, agus
é a’ crith leis an bhfuacht. D’fhéach Tadhg air.
“Mo thrua thu, a dhuine bhoicht,” aduairt sé, “agus tá trua agam
duit. Drid liom aníos, agus téifeadsa anois tu má téag riamh tu!”
Do dhrid an fear críona leis suas, agus féasóg fhada liath air. “Téir
anáirde ar a’ dtulach,” aduairt Tadhg. Do chabhraig sé leis chun é
chuir anáirde. Do shuig sé ansan agus do shéid Tadhg na builg
chun go raibh an fear go breá te agus gan aon chuíneamh fuachta
aige leis an séide agus an tine a bhí coinnithe ag an ngabha leis.
Tháini sé anuas.
“Sea anois,” aduairt sé, “táim ana-bhaoch díot, agus tá obair
dheas déanta agat dom, agus obair mhaith. Táimse curtha fét dhéin,
agus táim chun ínsint duit pé trí achuiní is maith leat iarraig táid
siad le fáil agat, agus ar a’ gcéad iarracht,” aduairt sé, “táim á rá
leat gan t’anam a dhearúd.”
“Olagón!” arsa Tadhg, “níl aon bhaol go ndearótad. Fan
anois,” aduairt sé, “féachaint cad ba mhaith dhom iarraig. Ó! sea
go díreach,” aduairt sé. (Do ráinig go raibh cathaoir sa bhaile aige
agus geall leis cnámh sparthainne a b’ea í idir é féin agus an bhean
go minic féachaint ceocu acu a shuífeadh inti.) “Ná leóthaig aon
duine,” aduairt sé, “suí sa chathaoir sin gan cead uaimse, agus ná
féataig an té shuífig inti eirí aisti chun go dtugad cead dó!”
“Faire fút!” aduairt an seanduine. “Níor chuínís ar t’anam.”
“Tá breith air,” arsa Tadhg. “Táimse óg fós!”
“Labhair airís,” aduairt an seanduine.
Pé pingin airgid a bhíodh ag Tadhg sa sparán is minic a ghoideadh
an bhean pinginí as, agus b’fhéidir é dh’oireáchtaint di.
“Iarraim anois,” aduairt sé, “mar tarna hachuiní: aon airgead a
chuirfi mé isteach im sparán nú a bheig istig ann, ná féataig aon
duine é thúirt amach as ach me féin, nú duine éigint lem thoil féin!”
“Faire go brách, a Thaidhg!” arsan seana-bhuachaill airís. “Tá
an t-anam agat á dhearúd. Anois, níl agat ach an t-aon achuiní
amháin eile, agus ar do bhás, cuínig ar t’anam!”
“Airiú, cuíneod isdóin!” arsa Tadhg. B’é an chéad rud eile iarr
sé: “Tá órd agam anso sa cheártain,” aduairt sé. “Chíonn tú an
t-órd san ansan. Is minic a thagann garsúin agus daoine isteach,”
aduairt sé, “agus tosnaíonn siad ar bheith a’ buala leis agus brisid
siad a’ tsáfach ion. Bím gach aon gheachaire lá a’ lorg sáfaí dho.
Agus anois, táim á iarraig mar achuiní aon duine a bhéarfaig air
agus tosnóig ar bheith a’ buala leis nár fhéadaig sé stop chun go
dtugadsa órdú dho stop!”
“Faire go brách!” arsan seanduine. “Do dhearúdais a’ t-anam,
airiú, a bhithúnaig!” agus leis sin do bhuail sé le buille dhon mhaide
a bhí aige é, agus do leag i n-aice na hinneonach. “Fan ansan
anois!” aduairt sé.
D’fhan Tadhg sínte ansan ar feag tamaill, agus nuair a tháinig a
mheabhair dó t’réis an bhuille ní raibh aon tuairisc aige ar an
seanduine. Ba ghairid gur tháinig an bhean a’ glaoch air chun
bricfeaist agus feidhre seana-shlipéidí ar a cosa. Chuaig sé fé dhéin
a bhricfeaist agus do thosna sé ar ínsint di cad a thárlaig dó.
“Ní haon tairife dhuit,” aduairt sí, “na rudaí so athá iarrtha agat.”
“Buinfeam tairife éigint astu,” ar sisean.
Ar aon tslí, do b’í an chathaoir an chéad rud gur thosna sé léi,
agus tháinig daoine muara éigint, nú daoine a bhí go maith ar a
ndeise, le hobair éigint sa cheártain, agus do riug Tadhg leis go dtí
an tig iad, chuir ‘na suí sa chathaoir iad, agus d’fhanfaidís ann ó
shin chun gur thoil le Tadhg iad a réiteach, agus níor réitig Tadhg
iad chun gur thugadar síntiús airgid dó.
Do bhí an rud so á dhéanamh lena lán acu, agus ba ghairid go
raibh daoine ba shaibhre ná san a’ teacht, agus do bhíodh an síntiús
níos mó chun iad san a réiteach. Sea. Do bhí ainm na cathaoireach
rite fada agus gairid, agus an côcht a bhí aici. Ní thiocfadh éinne i
ngoire an tí ná na cathaoireach, ná amach san aimsir ní thiocfadh
éinne i n-aice na ceártan. Bhí sé ana-dhealamh anois agus an
t-ocras á phriuca. Bhí sé ‘na sheasamh lá i ndoras na ceártan nuair
a bhuail chuige duine uasal.
“A Thaidhg,” aduairt sé, “tá rud éigint a’ déanamh buartha
dhuit.”
“Á ‘se, níl,” arsa Tadhg.
“Samhlaím ort,” aduairt sé, “go bhfuil; nú a’ mbeadh easpa
airgid ort?”
“Ní dhéanfadh cuid de aon díobháil dom!” arsa Tadhg.
“Anois,” aduairt sé, “dá mb’áil leat maraga a dhéanamh liomsa
thúrfainn fuíollach airgid duit.”
“Agus ce hé tu?” arsa Tadhg.
“Ó, is me a lithéid seo,” aduairt sé – “is me an Dial, agus túrfa
mé fuíollach airgid duitse ar feag seacht mblian, ach caithfir bheith
ullamh ar dhul liom ansan, i gcionn na seacht mblian.”
“Taosc chúm amach é!” arsa Tadhg. “Maraga maith isea é.
Téarma fada isea seacht mbliana – ní fios cé mhairfig an uair sin.”
Do fuair sé airgead, agus tarrac ar airgead aon uair ba mhaith leis,
agus mar sin féin, i gcóir ná túrfadh na daoine fé ndeara dultha i
saibhreacht ar fad é chó muar san, do lean sé iarrachtín ar a’ gcéird,
cé gur beag a dhineadh sé.
Do lean sé leis mar seo, agus bhí na seacht mbliana amú – é istig
‘na thig féin mar seo maidean, nuair a bhuail chuige an duine uasal.
“Sea,” aduairt sé, “tá do théarma amú, a Thaidhg.”
“An deamhan,” arsa Tadhg, “níor chuíníos riamh air – agus
shíleas ná raibh.”
“Á, tá,” aduairt sé; “caithfir gluaiseacht.”
“Fan go fóill,” ar sisean. “Is dócha ná himeod gan mo bhricfeast
anois. Suig ansan sa chathaoir,” aduairt sé; “ní bheig fithamh fada i
n-aochor agat!”
Do shuig a’ Dial sa chathaoir. Do thosnaig Tadhg ar a’ mbricfeast
a dh’ithe agus ní raibh aon deithineas air, agus deireadh an Fear
Muar leis: “Luathaig ort, a Thaidhg!” adeireadh sé. Ní raibh fhios
aige an uair sin, b’fhéidir, cad a bhí imithe air féin áfaig!
“Á, beam luath ár ndóthain,” adeireadh Tadhg.
Nuair a bhí an bricfeast ite do sháig Tadhg uime a chasóg.
“Sea,” ar sisean, “táim ullamh anois duit. Bí amú!”
Do chuir an Dial chun eirí as a’ gcathaoir, ach má chuir theip air.
D’fhéach Tadhg air. “Cad tá ort,” aduairt sé, “ná tagann tú ort?”
“Ní fhéatainn é,” ar sisean.
“Airiú,” aduairt sé, “féatair, mar cuirfeadsa fhéachaint ort
teacht!” Fuair sé an ursal; do dhearg sé istig sa tine í agus do riug
ar chuínncín ar an nDial leis an ursail – an dá lapa na hursalach ar
dearg-lasa. “Téanam ort anois,” ar sisean, a’ statha an chuínncín
leis, agus do shín an cuínncín mar a dhéanfadh céir. “An dial,” ar
sisean, “tá cuínncín greanúr éigint ort – fágfa mé ansan im dhiaig
tu is imeod féin.”
“Ná din, a Thaidhg,” arsan Dial, “ach leog dôsa imeacht agus
fágfadsa tusa im dhiaig!”
“Ní imeoir,” aduairt sé, “mar dá leogfí chun siúil tusa bheadh
díobháil éigint agat á dhéanamh, agus ní dhéanfadsa aon díobháil
d’éinne.” Thosna sé ar é réiteach as an gcathaoir – agus ná faigheadh
sé aon radharc eile air: ná tiocfadh sé ‘na ghoire ar feag seacht
mblian airís.
“Caithfir, másea,” aduairt sé, “fuíollach airgid a thúirt dom ar
feag na seacht mblian.”
“Ó, ní fhágfad aon easnamh airgid ort,” aduairt a’ Dial leis.
Do scaoil sé uaig airís é, agus an cuínncín go dóite teinn aige.
Sea. Do lean sé don tseana-shaol a bhí aige á chuir síos –
iarracht á dhéanamh ar a’ gcéird, agus fuíollach airgid; éadach duine
uasail air, agus ní aithneodh éinne an bhean bhí oiread san éadaig
agus uaisleacht a’ buint léi. Do bhí an saol chó breá acu is nár
mhothaíodar na seacht mbliana a’ sleamhnú.
Do bhí Tadhg istig sa cheártain maidean a’ déanamh saghas
éigint oibre – ba bheag é. Cé bhuailfeadh chuige airís ná an duine
uasal.
“Sea, a Thaidhg,” aduairt sé, “táim a’ teacht ‘ot iarraig, is dócha.”
“Airiú, ar nóin níl an t-am caite?” arsa Tadhg.
“Ó, tá go deimhin mhuise, iniubh,” ar sisean.
“Á, níor shíleas go raibh,” ar sisean.
“Tá,” aduairt sé, “is caithfir gluaiseacht anois. Ní féidir aon
chleas a imirt orm, a Thaidhg.”
“Ní imireod aon chleas anois ort,” aduairt sé, “ach tá cúpla crú
agam á dhéanamh anso, is dócha,” aduairt sé, “b’fhéidir do dhuine
go bhfuil aithne mhaith agat air, agus do dhuine mhuínteartha
dhuit – fear dlí isea é, agus beir ar an órd is buail cúpla buille dhom,”
aduairt sé, “is beadsa i n-aonacht leat ansan.”
Do riug sé ar an órd agus do bhuail, agus ar nóin, isé a bhí go
diail breá chun é bhuala! Sea. Nuair a bhí roint bhuillí buailthe air:
“Táimse ullamh anois,” arsa Tadhg. Ach má bhí do theip ar a’
nDial an t-órd a leogaint amach as a láimh, ná stop do bheith a’
buala!
“Airiú,” arsa Tadhg, “canathaobh go bhfuileann tú a’ gabháil ar
an seana-inneoin sin, nú caidé an chúis athá agat uirthi?”
“Isdóin,” arsan Dial, “tá teipithe orm stop!”
“Airiú ‘se, nách muar a’ trua thu!” arsa Tadhg. “Lean leat
má thá.”
“Ní leanfainn dá bhféatainn,” aduairt sé.
“Tá sé chó maith tu fhágaint a’ gabháil dó,” arsa Tadhg. “Mara
mbefá a’ gabháil don rud san bheadh rud éigint níos measa ná é ar
siúl agat! Féatair leanúint air, agus bíodh an cheárta ar fad agat
agus pé méid a thuíllfir inti. Imeodsa. Ní fhíllfi mé, b’fhéidir, ar
feag caidhcís nú trí seachtaine.” Do bhuail sé amach agus do dhún
an doras amach ‘na dhiaig. D’fhág sé istig a’ léasa é chó díthalach
agus gach aon “ha ha” aige le na buillí a bhuaileadh sé!
“Is muar a’ trua do lithéid a stop de,” arsa Tadhg agus é ag
imeacht.
D’fhág Tadhg ansan é, agus má tháinig éinne fé dhéin aon
bhlúire oibre fháil déanta sa cheártain i gcathamh a’ lae do bhí an
fear iasachta rómpu ag an inneoin, a’ pléasca leis an órd, agus b’shin
a raibh d’aon chéird ar siúl aige – a’ pléasca leis, agus a’ cneadaig!
D’imídís go léir.
I gcionn dó nú trí laethanta d’fhíll Tadhg isteach airís sa cheárt-
ain. “Is dócha,” ar sisean, “go bhfuil an tseana-inneoin caite agat
anois?”
“Ó, a Thaidhg,” ar sisean, “leog dom – agus ba mhuar an náire
dhuit a lithéid do chor a thúirt dom agus an saol le feabhas athá
túrtha agam duit!”
“Á, gheallfainn dhuit,” arsa Tadhg, “nuair imeó tú airís go mbeig
cuíne ar do chúrsa agat agus gur fada go bhfíllfir orm!”
“Scaoil uait me anois, a Thaidhg,” ar sisean, “agus tóg an t-órd
amach as mo láimh, agus ar mh’fhocal duit ná ficfir me ar feag
cheithre bliana déag airís, agus ansan b’fhéidir go mbefá ullamh ar
dhul liom.”
“Ó ‘se, go deimhin do bheinn,” arsa Tadhg, “ach bíodh fhios
agat go gcaithfir fuíollach airgid a thúirt dom i gcathamh na haimsire
sin.”
“Ó, mo léir!” arsan Dial. “Ní fhágfad aon easnamh airgid ort.”
Sea. Do stop sé don órd é, agus isé imig go deithinsach agus
saothar air.
Do lean Tadhg leis. Bhíodh sé ag obair, iarrachtín, agus fuíollach
airgid aige. Bhí sé a’ dul i gcríonacht, agus mar sin fhéin níl aon lá
ná go dtugadh sé cúrsa sa cheártain. Do bhuail sé fé dhéin na
ceártan maidean, agus do chonaic sé roimis ar a’ mbóthar an giní
breá óir.
“Féach,” aduairt sé. “Cad a chuir ann é, ní fheadar, nú cér leis é?
Níl aon bhaol gur me féin a chaill é, is dócha?” Do thóg sé an giní
agus do chuir isteach ‘na sparán é.
“Ha, ha, há!” arsan Dial istig. “Tánn tú agam anois, a Thaidhg,”
ar sisean. Bhí giní déanta aige dhe féin, agus anois é istig sa sparán
ag Tadhg. “Tá seilbh ceart anois agam tógtha ionat,” aduairt sé.
“An dial,” arsa Tadhg, “ní rabhais riamh i gcruachás go dtí
anois!” Isteach leis sa cheártain agus do bhuail chuige an sparán
istig ar an inneoin; chaith dhe a chasóg; do riug ar an órd, agus do
thosnaig ar an sparán a phléasca. Do bhí gach aon bhéic istig ion
ag an nDial:
“Á, a Thaidhg,” adeireadh sé, “ná din, ná din!”
“Túrfadsa cuíne ar do chúrsa anois duit,” aduairt Tadhg, “sara
scarfad leat.”
T’réis tamaill bhí Tadhg cortha – ní fhéatadh sé leanúint don
obair a bhí aige. Do chuir sé chuige an sparán ‘na phóca airís, agus i
gcionn tamaill don lá thug sé cúrsa eile sa cheártain; chuir chuige
ar an inneoin é agus do thug léasa eile dho, agus gach aon bhúirth
ag fear a’ sparáin leogaint dó! Do lean sé mar seo leis ar feag
seachtaine, agus i ndeire bárra d’iarr sé ar Thadhg é scaoile amach
as a’ sparán agus ná tiocfadh sé ‘na ghoire choíche airís, beo ná
marbh – agus gan é fhiscint ‘na radharc choíche airís, pé áit eile a
gheódh sé!
“Ach caithfir airgead a scaoile chúm,” aduairt Tadhg.
“Tá oiread a’ méid seo agat le fáil anois,” aduairt sé, “téir fada
nú gairid leis sin. Ní fhéatadsa bheith ‘ot fhiach le hairgead gach
aon lá.” Do thug sé dho carn muar óir agus d’imi sé uaig go baoch
beannachtach, agus níor fhíll sé a theille ar Thadhg.
B’shin mar a bhí. Bhí an t-ór ag Tadhg á chathamh, agus é a’
dul i gcríonacht, agus i gcionn tamaill do buaileag breoite mo
T hadhg agus do cailleag é. T’réis a bháis do dhin sé fé dhéin na
b hFlathas, go dána. B’é an chéad duine a casag air ná an seanduine
seo a tháinig chuige sa cheártain: seanduine na féasóige.
“Cad a thug anso tu?” arsan seadnuine.
“Chun me leogaint isteach,” aduairt Tadhg.
Bhuail sé buille don mhaide air airís: “Bí ag imeacht anois,” ar
sisean.
“Agus cá raghad?” arsa Tadhg.
“Téir san áit athá tuíllthe agat,” aduairt sé: “téir a’ triall ar a’
bhfear athá i n-aonacht leat ón lá úd d’fhágas-sa tu.”
“Táimíd cortha dá chéile,” arsa Tadhg; “ní déarfainn go bhfuil
aon fháilthe aige rôm.”
“Caithfi sé fáilthe bheith aige rôt,” aduairt sé. “Imig ort, agus
geallfad duit go leogfaig súd isteach tu.”
B’éigint dó imeacht, agus níor stad cos de chun gur chuaig sé go
hIfreann. Do dhin sé fothram amú ar an ndoras.
“Cé thá a’ teacht?” aduarag.
“Tadhg Gabha,” aduairt sé, “athá tagaithe.”
“Airiú, rithíg!” arsan Seana-Dhial istig, “agus diníg an daingean
is mó is féidir a dhéanamh ‘na choinibh. Coinneofar amú an fear
san, pé duine eile a thiocfaig isteach, agus dá dtagadh sé isteach ní
bheadh aon ghnó agamsa ná ag éinne agaibhse anso! Tá buaite aige
riamh orm, agus do bhuafadh sé ar éinne a bheadh a’ plé leis.”
“Cathfar me leogaint isteach,” aduairt Tadhg.
“Ní leogfar,” aduairt an fear istig.
Do chuir Tadhg a shúil ar pholl an ghluis chun go bhficeadh sé
caidé an saghas áite a bhí istig, agus is dócha go raibh an dúil ag an
bhfear istig ion – do riug sé le tionáchair amach trí pholl a’ ghluis
ar chuínncín Thaidhg – tionáchair dhearg: is dócha gur b’iad a
bhíonn ar fad ion! Do bhí an cuínncín ar lasa ar Thadhg. Níor
leogamh isteach é, áfaig. B’éigint dó cuir de, agus ní raibh éinní a’
déanamh buartha ansan dó ach féachaint conas a fhéatadh sé an
cuínncín a mhúcha. Theipeadh air. Do shádh sé san abhainn é,
agus do shádh sé i dtobar é agus is gach aobhal, ach níor bh’fhéidir
aon tráth é mhúcha; agus deir na sean-daoine gur b’é thá ansan
againn fós – nú bhíodh – ar fuaid na múngacha agus na bportaithe.
Chímíd istoíche é, agus ‘sé an rud a thugaid siad air ná “Jack o’ the
Lanthern.” Sidé Tadhg Gabha adeir siad, anois, a’ d’iarraig an
chuínncín a mhúcha! Agus b’shidé an deire a tháinig ar Thadhg.
Ach déarfainn go bhfuil an cuínncín múchta anois aige, mar ní cuín
liom cathain a chonac é i n-aon áit i ló ná istoíche isna seana-
phortaithe, fé mar a bhíodh sé roimis seo.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s