Aithris ar Chríost I:XXIII

CAIBIDEAL A TRÍ IS FICHE

CUÍMHNIGH AR AN MBÁS.

1. Is rógheárr go mbeidh deireadh leat anso. Féach conas a bheidh an scéal agat san áit eile. Duine anso inniu, agus é imithe gan tuairisc amáireach.

Agus nuair a bhíonn sé imithe à radharc ní fada go mbíonn sé imithe à cuímhne.

Ó, nách mairbhiteach dúr é croí an duine! É ag cuímhneamh coitianta ar an saol so, agus ná cuímhníonn sé in aon chor ar an saol eile!

Ba cheart duit gach gníomh agus gach smaoineamh a dheineann tú do dhéanamh díreach mar a dhéanfá é dá mbeithá chun báis d’fháil an neómat so.

Dá mbeadh do choínsias ar dhea-staid ní bheadh puínn eagla agat roimis an mbás.

B’fhearra dhuit na peacaí do chur uait ná bheith ag teitheadh ón mbás.

Nílir ollamh inniu? An amhlaidh is dó’ leat go mbeidh tú ollamh amáireach?

Lá gan deimhne is ea an lá amáireach. Cá bhfios duit an dtiocfadh an lá amáireach ort in aon chor?

2. Cad é an tairbhe maireachtaint i bhfad nuair ná téimíd puínn i bhfeabhas?

Á, ní chuireann saol fada feabhas ar dhaoine i gcónaí. Is minic ná deineann sé ach na peacaí do mhéadú.

Is trua chráite ná deinimíd oiread agus aon lá amháin do chaitheamh mar ba cheart ar an saol so.

Tá a lán daoine agus bíd siad ag cómhaireamh na mblian atá ó iompaíodar ar Dhia, ach is minic ná bíonn puínn tairbhe anama as na bliantaibh go léir.

Rud scannrúil is ea bás d’fháil, ach b’fhéidir gur chúntúrthaí go mór saol fada ’ dh’fháil.

Molaimse an té go mbíonn uair a bháis coitianta os cómhair a shúl aige, agus d’ollmhaíonn é féin chun báis gach aon lá a dh’éiríonn air.

An bhfeacaís riamh duine ag fáil bháis? Bíodh ’ fhios agat go gcaithfirse an tslí chéanna ’ ghabháil.

3. Nuair a bheidh an mhaidean agat ceap it aigne ná mairfir go tráthnóna. Nuair a thiocfaidh an tráthnóna ort ná geall duit féin go bhfeicfir an mhaidin arís.

Bí ollamh i gcónaí, agus caith do shaol i dtreó ná féadfaidh an bás teacht ort agus gan tu ollamh.

Tagann an bás go hobann agus i ganfhios ar a lán daoine. Mar ní fios cad é an uair a thiocfaidh Mac an Duine.

Nuair a thiocfaidh an uair dheirineach san, féachfaidh do shaol go léir ar a mhalairt de chuma dhuit seochas mar ’ fhéachann sé anois. Ansan is ea ’ bheidh a chathú ort go rabhais chómh fuar, chómh faillitheach.

4. Molaimse an té atá ag déanamh a dhíchill anois chun a shaeil do chaitheamh mar a thaithnfidh leis, an uair sin, é ’ bheith caite aige.

Neamhshuím fírinneach sa tsaol so; mian dílis chun dul ar aghaidh in sna súáilcíbh; grá do bheith fé smacht; obair chruaidh chun aithrí; tugthacht chun géilleadh d’uachtarán, toil dhuine féin do thréigean; an uile shaghas cruatain a dh’fhulag trí ghrá do Chríost; sin nithe agus an té a dhéanfaidh iad ní miste dhò súil a bheith aige le bás naofa d’fháil.

Tá ar do chumas mórán nithe fónta ’ dhéanamh an fhaid atá an tsláinte agat. Nuair ’ imeóidh an tsláinte, áfach, ní fheadar cad ’ fhéadfair a dhéanamh.

Ní chuireann easpa sláinte feabhas ach ar bheagán. Agus is annamh naofa lucht taistil tíortha.

5. Ná bí ag brath ar do cháirdibh ná ar do ghaoltaibh, agus ná cuir leas t’anama ar cáirde. Dearódfar thu níos túisce ná is dó’ leat é.

Is fearra dhuit tairbhe ’ dhéanamh duit féin anois, in am, agus maith do chur rómhat, ná bheith ag brath ar dhaoinibh eile chun tairbhe ’ dhéanamh duit tar éis do bháis.

Mura ndeinir féin rud ar mhaithe le t’anam anois, cé ’ dhéanfaidh cúram díot ar ball?

Is mór is fiú an t-am atá agat anois. Anois lá an tslánaithe. Anois an t-am a glacfar.

Ach foraíor géar, is trua ná deineann tú úsáid níos feárr den rud a cheannódh dhuit an bheatha shíoraí! Tiocfaidh an t-am ’na mbeidh dúil agat aon lá amháin, ní hea, ach aon uair a’ chluig amháin, a dh’fháil chun aithrí, agus ní fheadar an bhfaighir é.

6. Ó, a chara mo chroí, cad í an chúntúirt as a bhféadfair thu féin a dh’fhuascailt, cad é an scannradh óna shaorfair thu féin, má bhíonn eagla anois de ghnáth ort, agus scáth roimis an mbás.

Beartaigh anois maireachtaint ar chuma a thabharfaidh dhuit áthas a bheith ort, in inead scannradh, nuair a thiocfaidh uair do bháis.

Foghlaim anois bás d’fháil ón saol, agus tosnóir an uair sin ar bheith beó i bhfochair Chríost.

Foghlaim anois conas neamhshuím do chur ins gach ní, i dtreó go mbeidh neart agat an uair sin ar dhul ag triall ar an Slánaitheóir gan aon rud ad tharrac siar.

Smachtaigh do cholann anois le haithrí, i dtreó go bhféadfair do mhuinín a bheith agat as Dia an uair sin go láidir.

7. Á, a amadáin, cad chuige dhuit bheith dhá chuímhneamh go mairfir i bhfad, agus gan deimhin agat ar oiread agus aon lá amháin!

Cad a bhfuil de dhaoine do mealladh, agus gur stracadh anam à colainn acu gan choinne!

Cad é a mhinicí a dh’airís conas mar a thit an fear so le claíomh; mar a bádh an fear eile úd; mar a thit fear eile agus gur briseadh a mhineál; mar a thacht an bia fear eile; conas mar a thit an t-anam à duine eile agus é ag spórt.

Fuair duine bás le tine, duine eile le faor, duine eile le pláigh, duine eile le foghail. Mar sin dóibh. An bás ag teacht orthu go léir sa deireadh, agus ansan, an duine imithe glan mar ’ imeódh an scáil!

8. Cé ’ chimeádfaidh aon chuímhne ortsa tar éis do bháis? Agus cé ’ chuirfidh paidir le t’anam?

Dein anois é, dein féin anois, a mhic mo chroí, pé rud a dh’fhéadfair a dhéanamh, mar ní fios duit lá do bháis, ná ní fios duit cad ’tá le himeacht ort tar éis do bháis.

An fhaid atá uain agat air, bailigh duit féin an saibhreas a mhairfidh go deó.

Ná cuímhnigh ar aon ní ach ar leas t’anama. Ná cuir suím in aon rud ach i ngnó Dé.

Dein daoine muínteartha dhuit féin anois de sna naoimh, ag tabhairt onóra dhóibh ar son Dé agus ag déanamh aithrise ar a ngníomharthaibh, i dtreó, nuair a bheir ag fágaint an tsaeil seo, go nglacfaid siad thu isteach in sna tithibh síoraí.

9. Bí, ar an saol so, id dheóraí agus id dhuine iasachta ná baineann gnóthaí an tsaeil seo leis.

Cimeád do chroí scortha agus ag féachaint suas chun Dé, mar ní cathair bhuan atá agat anso.

Stiúraigh do ghuí agus t’osna agus do dheór chun na háite úd gach lá, i dtreó go mbeidh tuíllte agat t’anam do dhul saor ag triall ar an Slánaitheóir nuair a thiocfaidh an bás ort. Amen.

Foclóirín

áfach: “however”. PUL has the standard form of this word, which is found in other speakers of the WM dialect as áfaigh.
ag: “at”. Ad, the combination of ag, the particle governing the verbal noun, with the second-person singular pronoun object. This would be do do in the GCh (an extremely inauthentic form).
amen: “Amen”, or áiméan in GCh. This word is one of many whose spelling in the works of PUL indicates an eschewing of an artificial gaelicisation of a non-Irish word. The pronunciation is given in IWM as /amʹenʹ/.
beartaím, beartú: “to plan, decide”.
cad: “what”, used as cad é in exclamations meaning “how”, as in cad é a bhfuil de dhaoine, “how many people” in I:III here. Cad é an suaimhneas!, “how much peace/ease”. Also note similar usage without é, as in cad a bhfuil de dhaoine in I:XXIII here. The use of cad é before a bhfuil seems abnormal, as a bhfuil de dhaoine is not a noun phrase, and this is the only example of this structure I can find, whereas as cad a bhfuil is frequently used in PUL’s works.
cáirde: “respite, delay”. Rud do chur ar cáirde, “to put something off”.
cómhairím, cómhaireamh: “to count”, or comhairim, comhaireamh in GCh. Pronounced /ko:’rʹi:mʹ, ko:rʹəv/.
cúntúirt: “danger”, or contúirt in GCh.
cúntúrthach: “dangerous, risky”, or contúirteach in GCh.
dearúdaim, dearúd: “to forget”, or dearmadaim, dearmad in GCh. Note the /o:/ in the future: dearódfar thu, “you will be forgotten”.
deimhin: “certainty”, pronounced /dʹəinʹ/.
deimhne: “certainty”, pronounced /dʹəinʹi/.
deirineach: “last”, or deireanach in GCh. Pronounced /dʹerʹinʹəx/.
deór: “tear”. PSD shows that this form, found in I:XXIII, is a variant of deóir.
deóraí: “stranger, wanderer”.
dúr: “hard, unfeeling”.
feadar: “I know”, usually found in negative or interrogative contexts, with ní fheadar meaning “I know, I wonder”. Note ní fheadraís, “you don’t know”, and ní fheadramair, pronounced /nʹiː adə’riːʃ/ and /nʹiː ‘adərəmirʹ/ respectively.
feárr, fearra: “better”, the comparative of maith, pronounced /fʹa:r/. Also found in WM Irish as fearra, /fʹarə/, and generallly so in the phrase is fearra dhuit é/b’fhearra dhuit é, “it is better for you/you had better (do something)”.
fios: “knowledge”. Ní fios, “it is hard to know or hard to tell”.
foghail: “pillaging”, pronounced /foulʹ/.
foraíor: “alas”, or faraor in GCh. The original spelling was foraoir, but the word is transcribed as foryr in the LS version of Aithris in one passage and foruír in another, and it seems the pronunciation shown in CFBB—for for(u)íar, “unexpectedly, without notice” (which is probably an extended meaning of this word)—should be recommended: /fo’riər/, with both r’s broad and a full /o/. Foraíor géar!, “alas! woe!”
maidean: “morning”, or maidin in GCh, where the historical dative has replaced the nominative. However, both maidean and maidin are found side by side in nominative contexts in I:XXIII here.
mairbhiteach: “languid, numb, dull”, pronounced /mɑrʹivʹitʹəx/.
mineál: “neck”, or muineál in GCh, which form was also found in the original spelling. CFBB shows this word has a slender m (p 273).
minicí: “frequency”, or minice in GCh. Cad é a mhinicí!, “how often (it was)!”
pláigh: “plague”, or plá in GCh. This word was traditionally spelt pláigh, but the gh is pronounced /gʹ/ in WM Irish, much the same as tráigh, “beach”, trá in GCh, is pronounced /trɑ:gʹ/.
scannradh: “terror”, scanradh in GCh, pronounced /skaurə/ in WM.
scannrúil: “awful, frightful”, or scanrúil in GCh. The traditional nn is preserved to show the diphthong: /skau’ru:lʹ/.
scáth: “fear, nervousness”.
scortha: “disconnected”. The original spelling here was sgurtha and the pronunciation is /skurhə/.
stiúraím, stiúrú: “to guide, direct”, or stiúraim, stiúradh in GCh.
stracaim, stracadh: “to tear”, or sracaim, sracadh in GCh.
taisteal: “travelling”. Lucht taistil, “travellers”.
tráthnóna: “evening”, pronounced /trɑ:n’ho:nə/.
tréigim, tréigean: “to abandon”.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Aithris ar Chríost, Contents. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s