Eisirt, caib. a 10

Caibideal a X

Díoltas na bhFear mBeag

Bhí Iúbhdán ar an gcuma san in Eamhain agus ana-chaitheamh aimsire ag Feargus agus ag uaislibh Uladh á bhaint as. Ach bhí uaigneas mór ar thuathaibh Luchra agus Luprachán i ndiaidh a rí. Tháinig na tiarnaí agus na huaisle agus na maithe móra i gcómhairle, féachaint cad ba mhaith dhóibh a dhéanamh chun a rí d’fhuascailt agus do thabhairt leó abhaile. Bhí ar an gcómhairle sin Conán mac Ruichid, agus Géarchú mac Gairid, agus Ríbheag mac Róbhig, agus Luigín mac Luigid, agus Glúnán mac Gabairn, agus Feabhal mac Feóirín, agus Cínnbheag mac Gnumáin, agus Bríbheag mac Buain, agus Bran mac Luain, agus Methear mac Miontáin. Bhí ar an gcómhairle chéanna Glómar mac Glais mic Glomraide, an tréanfhear, an fear a dheineadh an feóchadán do leagadh le haon bhuille ’ chlaíomh. Bhí ar an gcómhairle sin, leis, Eisirt mac Big mic Buaigeine, an t-árdollamh. Do deineadh a lán cainnte mar is gnáth a dhéanamh i gcómhairle dá sórd, agus bíodh gur chainnteóirí beaga a bhí ag déanamh na cainnte, dheineadar oiread cainnte agus dá mbeadh gach fear díobh sé troithe ar aoirde in inead aon leathtroigh amháin.

Sa chainnt dóibh níor fhéad na cainnteóirí gan a thabhairt le tuiscint go raibh milleán mór acu ar Eisirt mar gurbh í an gháire úd a dhein Eisirt fé ndeár an rí ’ bheith i mbraighdineas i gCúig’ Uladh uathu. Níor leog eagla dhóibh labhairt róshoiléir sa méid sin den scéal mar bhí Aodh Éigeas, an fear mór, an fathach dar leó, ansúd ’na shuí ar a bhosca agus ná raghadh ceann aon fhir acu thar leath slí go glúinibh air, agus urraim an domhain aige d’Eisirt. Thuigeadar ’na n-aigne dá gcuiridís fearg air ná beadh aige ach éirí agus cromadh ar ghabháil de chosaibh iontu agus go mbeidís go léir marbh aige gan puínn ríghnis. Thuig Eisirt cad a bhí ’na n-aigne. D’éirigh sé agus do labhair sé.

“A mhaithe agus a mhóruaisle tuatha Luchra agus Luprachán”, ar seisean, “ní haon tairbhe dhúinn anois bheith ag cásamh an uilc agus an mhí-ádha atá tagaithe orainn, ná bheith a d’iarraidh a dhéanamh amach cé fé ndeár an t-olc ná cad fé ndeár é. Is ar cad a leighisfidh an t-olc is ceart bheith ag cuímhneamh anois. Tá Iúbhdán i gCúig Uladh ag Feargus mac Léide. Tá sé ar saorchimeád aige ann. Tá urraim agus onóir aige dá fháil ó Fheargus i gCúig’ Uladh, agus óna bhfuil d’Ultaibh ann, oiread díreach agus d’fhéadfaimís féin a thabhairt dò dá mbeadh sé anso sa bhaile againn. Is cuímhin libh go léir an chainnt úd a bhain an gháire úd asamsa an oíche úd a gabhadh mise le hórdú an rí. Do labhair Iúbhdán an oíche sin ar fheabhas na gcuraí agus na gcathmhilí a bhí sa tigh seo an oíche sin. Is iad na curaí céanna agus na cathmhilí céanna atá anso anocht. Do labhair sé ar na tréanfhearaibh agus ar na rídhamhnaibh mearbhorba mearláidre mórghníomhacha a bhí anso an oíche sin. Is iad na tréanfhir chéanna agus na rídhamhnaí céanna atá anso anocht.

“A mhaithe agus a mhóruaisle, ní foláir dómhsa an méid seo do rá anois. D’fhiafraigh Iúbhdán díbhse an oíche úd an bhfeacthas riamh cathmhilí dob fheárr ná na cathmhilí a bhí aige féin. Dúrabhair go léir d’aon ghuth ná feacthas. Anois an t-am agaibh chun a thispeáint ceoca ’ bhí fírinne sa bhfreagra san nú ná raibh”.

“Cad ’tá le déanamh againn chun san do thispeáint, a rí ollamh?” arsa Conán mac Ruichid.

“Dá mbeadh fírinne sa bhfreagra úd, a Chonáin”, arsa Eisirt, “do raghadh seacht catha féinne tuatha Luchra agus Luprachán, féna gcuraí agus féna gcathmhilí agus féna rídhamhnaibh, líon a sló, go hEamhain, agus d’iarrfaidís ar Fheargus mhac Léide a rí ’ thabhairt dóibh le fuascailt, agus dhéanfaidís luach maith do thairiscint dò mar fhuascailt”.

“Ó!” ar siad go léir, “sin é díreach atá againn le déanamh! Deinimís láithreach é. Is trua nár cuímhníodh air níos túisce!”

Do ghléas gach cathmhile agus gach curadh agus gach rídhamhna a neart sló féin ar aon láthair agus ghluaiseadar gan a thuilleadh ríghnis. Ní hínstear conas a chuireadar an tslí dhíobh ach gur shroiseadar faiche na hEamhna agus go rabhadar ann sarar éirigh grian ar maidin amáireach a bhí chúinn. D’éirigh lucht na cathrach agus d’fhéachadar amach. Chonacadar amu’ ar an bhfaiche na daoine beaga go léir, na céadta mílte acu, agus iad riartha gléasta go hálainn, in arm ’s in éide agus in íonaibh catha, agus gan an fear ba mhó acu thar leathtroigh ar aoirde. Chuireadar teachtaireacht isteach dhá rá gur theastaigh uathu labhairt leis an Árdrí. Tháinig Feargus agus uaisle Uladh amach láithreach go fonnmhar, ní hamháin chun na teachtaireachta d’fhreagairt ach chun go bhfeicfidís an radharc, leis. Ní raibh Eisirt amu’. D’fhan sé féin agus Aodh sa bhaile i ndiaidh na sló ag tabhairt aire don áit. Tháinig Conán mac Ruichid i gcóngar d’Fheargus agus d’úmhlaigh sé dhò agus do labhair.

“A Árdrí Uladh”, ar seisean, “tá Iúbhdán, Árdrí tuatha Luchra agus Luprachán, Árdrí Muighe Faithlinn, anso i mbraighdineas agatsa. Sinne a mhuíntir. Thánamair ag triall ort dhá iarraidh ort ár rí ’ thabhairt dúinn le fuascailt agus tabharfaimíd luach maith dhuit air”.

“Cad é an luach a thabharfaidh sibh dom air?” arsa Feargus.

“Is mór agus is fairseag an machaire é seo”, ar siad, “an mhágh so na hEamhna. Cuirfimíd barra cruithneachtan ar an machaire seo gach bliain duit, gan a bheith oraibh é ’ threabhadh ná do leasú ná aon phioc eile dá dhua ’ fháil. Ní bheidh oraibh fiú aon ghráinne síl do chur ann, ach fásfaidh an chruithneacht uaithi féin chúibh ’na bróin throm shaibhir”.

“Ní thabharfadsa Iúbhdán díbh ar an bhfuascailt sin”, arsa Feargus.

“Más ea”, ar siad, “nuair ná tabharfá dúinn é le fuascailt déanfaimíd díoltas ort”.

“Agus cad é an díoltas a dhéanfaidh sibh orm?” arsa Feargus.

“Imeóimíd mórthímpall trí Chúig’ Uladh agus scaoilfimíd gamhna na Cúige chun a máithreacha agus deólfaid na gamhna na máithreacha agus ní bheidh, ar maidin amáireach, oiread leamhnachta le fáil i gCúig’ Uladh agus ’ dhéanfadh deoch d’aon bhunóic amháin”

“Bíodh agaibh”, arsa Feargus, “ach ní bheidh Iúbhdán agaibh”.

D’imíodar agus dheineadar an fhoghail sin, mar adúradar. Tháinig an mhaidean. Chuaigh mná na Cúige ag crú na mbó. Ní raibh diúir bhainne le fáil ó aon bhoin i gCúig’ Uladh. Shíl gach bean chrúite gurbh iad a ba féin a bhí gan bainne agus go bhféadfadh sí, ní nárbh iúnadh, roinnt bhainne ’ fháil ar iasacht i gcómhair an lae sin. Bhuail na mná um á chéile agus iad ag dul a d’iarraidh iasachta an bhainne ar a chéile.

“An bhféadfá roinnt bhainne ’ thabhairt dom ar iasacht go dtí amáireach?” adéarfadh bean le mnaoi eile. “Chuaigh na gamhna chun na mbó aréir agus níl braon ag aon bhoin inniu”.

“Aililiú!” adéarfadh an bhean eile, “d’imigh an rud céanna díreach ar mo bhuaibhse agus is amhlaidh a bhíos ag teacht ag triall ortsa féachaint an bhfaighinn roinnt bhainne uait ar iasacht”.

Lena línn sin thiocfadh an tríú bean suas agus an focal céanna aici. Níorbh fhada gur tuigeadh ná raibh oiread agus diúir bhainne le fáil ó aon bhoin i gCúig’ Uladh. Cheap na mná láithreach gur drochní éigin a bhí tagaithe ar bhuaibh na Cúige agus go raibh an dúthaigh creachta. Ba gheárr ná raibh ar fuid na Cúige, thoir thiar thall, ach liúireach agus olagón agus bualach bas. Bhí mná na cathrach chómh mór buairt agus lógóireacht le mná na tuatha. Bhí sé buailte isteach ’na n-aigne ná faighfí aon bhraon bainne choíche arís ó aon bhoin i gCúig’ Uladh.

I lár an éirligh do chruinnigh tuatha Luchra agus Luprachán arís ar faiche na hEamhna, in íonaibh catha, díreach mar a bhíodar inné roimis sin. Tháinig Feargus amach chun cainnte leó.

“An dtabharfair ár rí dhúinn, a Fhearguis?” ar siad.

“Ní thabharfad”, arsa Feargus. Agus do theip air gan sceartadh gáire ’ chur as nuair a chonaic sé na fir bheaga agus iad chómh feargach, chómh fíochmhar, chómh cróga ’na bhféachaint, gur dhó’ le duine go maróidís an saol, agus gan aon fhear acu thar sé hórlach ar aoirde!

“Mura dtugair dúinn ár rí, a Fhearguis”, ar siad, “déanfaimíd foghail eile anocht ort”.

“Cad í an fhoghail a dhéanfaidh sibh anocht orm?” arsa Feargus.

“Ní fhágfaimíd tobar i gCúig’ Uladh gan sailiú oraibh. Ansan ní bheidh deoch uisce ná deoch bhainne agaibh. Ach má tugtar ár rí dúinn leighisfimíd an fhoghail a dheineamair aréir agus ní dhéanfaimíd a thuilleadh foghla ort, agus beidh cion dá lae de bhainne inniu ag úr mbuaibh”.

“Ní bhfaighidh sibh Iúbhdán air sin”, arsa Feargus.

D’imíodar an oíche sin, agus dheineadar mar a ghealladar. Tháinig na daoine ar maidin a d’iarraidh an uisce. Tháinig bean chun an tobair ba giorra dhi.

“Ochón!” ar sise. “Cad d’imigh ar an dtobar!”

Siúd chun siúil í fé dhéin tobair eile. Siúd ag teacht ’na coinnibh bean eile agus an t-“Ochón” céanna aici. Siúd fé dhéin an tríú tobair an bheirt. Siúd ’na gcoinnibh an tríú bean agus an t-“Ochón” céanna aici sin leis. Ba gheárr go raibh aon phuile-má-liú amháin ar fuid na dútha acu. An mhaidean ag gluaiseacht, gnó gan déanamh, bia gan ollmhú, agus gan aon bhraon uisce le fáil! Ba gheárr go raibh scannradh ag teacht ar na daoine go léir! Na ba i ndísc! Na toibreacha loitithe! Cad é an chéad olc eile ’ thiocfadh! Chaith gach bean a hárthach ar an dtalamh uaithi agus shuigh sí ar an gclaí ag gol. Bhí na páistí in sna dóirsibh ag béicigh. Bhí na fir anso ’s ansúd, ’na dtriúr is ’na gceathrar, ag féachaint ar a chéile agus ná feadradar cad ba mhaith dhóibh a rá ná a dhéanamh, nú cad é an scéal nua ’ thabharfadh an lá ’máireach leis.

Ar ball tháinig na sluaite móra de dhaoine beag ar faiche na Eamhna. Tháinig Feargus chun cainnte leó.

“Cuir chúinn amach ár rí”, ar siad, “a Fhearguis na mórghníomh, agus leighisfimíd gach foghail dá bhfuil déanta againn ort agus déanfaimíd breis agus a dhúbailt maitheasa dhuit”.

“Ní dhéanfad”, arsa Feargus.

“Más ea, déanfaimíd foghail eile ort anocht”, ar siad.

“Cad í an fhoghail a dhéanfaidh sibh anocht orm?” arsa Feargus.

“Loiscfimíd úr muílte agus úr n-áithe ins gach páirt den chúige, i dtreó ná beidh aon ghráinne mine le fáil ageat dhaoine, a Fhearguis”, ar siad.

“Ní bhfaighidh sibh Iúbhdán air sin”, arsa Feargus.

Do loisceadar na muílte agus na háithe an oíche sin. Ar maidin amáireach ní raibh muileann ar siúl in aon pháirt de Chúig’ Uladh.

“Táimíd réidh ar fad anois!” arsa gach éinne. “Gheóbhaimíd go léir bás den ghorta!”

Ansan bhí na fir ag gol chómh maith leis na mnáibh agus leis na páistí.

Tháinig tuatha Luchra agus Luprachán go hEamhain. Tháinig Feargus chun cainnte leó.

“Tabhair dúinn ár rí, a Fhearguis”, ar siad, “agus leighisfimíd an díobháil go léir ar a dhúbailt duit féin agus dod dhaoine”.

“Ní thabharfad”, arsa Feargus.

“Más ea, déanfaimíd tuilleadh díobhála dhuit”, ar siad.

“Cad é an díobháil eile ’ dhéanfaidh sibh?” ar seisean.

“Geárrfam a gcínn de dhiasaibh na cúige seo anocht”, ar siad. “Ansan ní bheidh uisce ná leamhnacht agaibh; ní bheidh muileann ná rud le meilt agaibh”.

“Ní bhfaighidh sibh Iúbhdán air sin”, arsa Feargus.

D’imíodar an oíche sin agus níor fhágadar dias arbhair i gCúig’ Uladh gan an ceann a ghearradh dhe. D’éirigh na daoine ar maidin agus chonacadar an scrios. Mhairbh an radharc san ar fad iad. Níorbh fhiú an chuid eile trácht air, dar leó, seochas na cínn a bhaint de sna diasaibh.

Tháinig na daoine beaga go hEamhain. Tháinig Feargus chun cainnte leó.

“Dein do leas, a Fhearguis”, ar siad, “agus leas do chúige, agus tabhair ár rí dhúinn. Má thugann tú dhúinn anso féin é beidh gach ní go maith, mar leighisfimíd a bhfuil d’olc déanta againn ortsa agus ar Ultaibh”.

“Ní thabharfadsa Iúbhdán air sin díbh”, arsa Feargus.

“Tá olc againn le déanamh fós ort agus cuirfidh an t-olc san ’ fhiachaibh ort ár rí a thabhairt dúinn le breith linn abhaile go Mágh Faithlinn”, ar siad.

“Cad é an t-olc eile é seo atá agaibh le déanamh orm?” arsa Feargus.

“Beárrfaimíd an ghruaig anocht de gach ceann duine dá bhfuil i gCuig’ Uladh, i dtreó ná beidh le feiscint amáireach ar éinne ded dhaoine, ar fhear ná ar mhnaoi, óg ná aosta, ach cloigeann a bheidh chómh maol le plaosc as an uaigh”, ar siad.

“Dar lámh m’athar”, arsa Feargus, “má dheineann sibhse an gníomh san anocht beárrfadsa idir cheann agus folt d’Iúbhdán amáireach!” Agus d’imigh sé uathu isteach agus árdfhearg air.

D’airigh Iúbhdán an focal agus chonaic sé an fhearg.

“Go réidh, a Fhearguis, a bhráthair”, ar seisean. “Ní gá ceann ná folt a bhaint d’éinne. Leogtar mise amach chun mo thuath agus labharfad leó, agus déarfad leó gach a bhfuil d’olc déanta acu ar Chúig’ Uladh do leigheas agus gan a thuilleadh uilc do dhéanamh, ach imeacht abhaile go síochánta”.

“B’fhéidir”, arsa Feargus, “dá leogtí amach tu chúthu go mbéarfaidís leó thu”.

“Tá mo bhriathar rí agatsa, a Fhearguis”, arsa Iúbhdán, “ná fágfad Cúig’ Uladh go dtí gur loit leatsa féin leogaint dom imeacht”.

“Is fíor”, arsa Feargus. “Níor chuímhníos air sin. Imigh amach ag triall orthu agus abair do rogha rud leó”.

Names

Bran mac Luain: the name of the leader of a leprechaun warrior band here.
Bríbheag mac Buain: the name of the leader of a leprechaun warrior band here.
Cínnbheag mac Gnumáin: the name of the leader of a leprechaun warrior band here.
Methear mac Miontáin: the name of the leader of a leprechaun warrior band here.

Places

Mágh Faithlinn: pronounced /mɑː falʹhiŋʹ/ according to the transcription in LS. I haven’t been able to identify this placename. The genitive is given in chapter 5 here as Máighe Faithlinn, which is pronounced the same according to the LS transcription. The genitive is also given as Muighe Faithlinn in chapter 10 here, transcribed as My Failhing. It seems the genitive was sometimes /miː/, as PUL’s Mo Sgéal Féin has míol maíghe for “hare” (literally, “critter of the plain”).
Ulaidh: Ulster, the northern province of Ireland. As a plural noun, the genitive is Uladh and the dative Ultaibh. Pronounced /olə/. As this plural originally referred to the people, and then came to be applied to the place, a raibh d’Ultaibh in chapter 10 here means “all the Ulstermen” and is thus equivalent to a raibh d’Ultachaibh.

Foclóirín

áith: “kiln for drying corn before grinding”, with áithe in the plural, where GCh has áitheanna. Foclóir d’Eisirt explains this is the same thing as leac an mhuilinn. A long vowel is not indicated in the original text here, but the LS version of Eisirt shows the pronunciation is /ɑːh, ɑːhə/.
anois: “now”. Constantly transcribed /i’nʹiʃ/ in the LS editions of PUL’s works, it seems the n is slender, contrary to what is written in IWM.
arbhar: “corn”, pronounced /ɑ’ruːr/.
barra: “crop”. This is a form of bárr, “top”: barra is often used in the dative of bárr, but is used as the nominative in the meaning of “crop”.
bas: “palm of the hand”, or bos in GCh. Bualadh bas, “a clapping of hands as an expression of grief”. Foclóir d’Eisirt states that clapping hands as an expression of grief is universal in all areas where Irish is still spoken.
bean: “woman”, with mnaoi in the dative.
bearraim, bearradh: “to clip, shave”.
béicim, béiceach: “to shout, cry out”. Note the verbal noun is feminine, and so we find ag béicigh, /i bʹe:kʹigʹ/ in the dative, a distinction not observed in GCh.
bó: “cow”, with boin in the dative.
braighdineas: “captivity”, braighdeanas in GCh. IWM confirms this word normally has a broad n in WM Irish, but PUL consistently spelt it slender.
bró: “solid mass”, with bróin in the dative.
bunóc: “baby girl”, according to Foclóir d’Eisirt, and “newborn infant” according to PSD. This word derives etymologically from banmhac, and so originally referred to a baby girl, but it seems the meaning covers all newborn babies, as is shown in CFBB. Pronounced /bə’noːk/ according to CFBB, although the LS edition of Eisirt shows búnóc.
cásaím, cásamh: “to deplore, bewail”.
cathair: “city”, with cathrach in the genitive. Pronounced /kɑhirʹ, kɑhərəx/.
céad: “first”. An chéad X eile, “the next X”.
cion: “share”. Cion dá lae, “two days’ worth”.
cloigeann: “skull, head”.
creachaim, creachadh: “to plunder, rob”, with the participle creachta, “ruined”, found here.
crúim, crú: “to milk”. Bean chrúite, “milkmaid”.
cruithneacht: “wheat”; pronounced /kriŋʹ’hɑxt/.
dias: “ear of corn”, with diasa in the plural here. IWM shows this was often léas in WM Irish (with léasracha in the plural), one of several words where d gave way to l. CFBB also shows the pronunciation to be /lʹias/. However, PUL consistently spells this word with a d, and this is left as is, as it is impossible to know now what pronunciation PUL used.
dísc: “dryness, barrenness”. Na ba i ndísc, “the cows without milk”.
diúir: “drop”. This is a variant of deóir, “tear”, used especially in the sense of a drop of milk.
doras: “door”. The genitive is given as dorais here, but the LS edition of Eisirt has duirish in the genitive. In sna dóirsibh, “indoors”. Pronounced /dorəs, doriʃ~dirʹiʃ, doːrʃivʹ/.
drochní: “something bad or evil”.
dua: “trouble doing something”. A dhua fháil, “to go some trouble doing something, to put yourself out doing it”. Ní bheidh oraibh aon phioc dá dhua fháil, “you will not have to go to the slightest trouble over it”.
dúbailt: “double, twice as much”.
dúthaigh: “land, region, district”, or dúiche in GCh.
eagla: “fear”, pronounced /ɑgələ/.
éide: “vestments, uniform, armour”. In arm s in éide, “in arms and accoutrements”.
éinne: “anyone”, or aon duine in GCh.
fairseag: “wide, extensive”, or fairsing in GCh. Pronounced /fɑrʃəg/.
feadar: “I don’t know, I wonder”. This is a defective verb, whose forms are past-tense in form but present or past in meaning: ní fheadradar, “they didn’t know”, /nʹiː ‘adərədər/.
feargach: “angry”, pronounced /fʹarəgəx/.
fiach: “debt; obligation”. Usually used in the plural, fiacha. Cur ’ fhiachaibh, “to force or compel someone”. This would be cur d’fhiacha in GCg. PUL uses this phrase without an intervening de, but the phrase generally occurs in traditional Munster Irish as cur d’fhiachaibh ar dhuine rud a dhéanamh. Fiacha literally means “debts”, and the use of fiacha reflects some kind of confusion with the related phrase cur d’fhéachaint. PUL claimed in his Notes on Irish Words and Usages (p135) that there was a “manifest difference” between d’fhiachaibh and fhéachaint, withe the former meaning “bound” to do something, and the latter “made” to do something.
foghail: “pillaging, depredation, outrage”, pronounced /foulʹ/. With foghla in the genitive.
fuascailt: “ransoming, ransom”.
gamhain: “calf”, with gamhna in the plural. Pronounced /gaunʹ, gaunə/.
gorta: “hunger, famine”.
gráinne: “grain; a grain”.
i gcómhair: “for, in store for”. This phrase was generally spelt i gcóir in PUL’s works, in line with PUL’s view (cf. Notes on Irish Words and Usages) that this phrase derives from cóir, “proper arrangement (among other meanings)” and not cómhair, “presence”. He indicated he did not have a nasal vowel in this phrase, but the issue is complex, as his etymology seems faulty (The Dictionary of the Irish Language has i gcomhair) and it is possible that i gcómhair has become conflated with a separate phrase i gcóir, “ready” in WM Irish. In any case, nasalisation is not a noted feature of modern-day WM Irish, and so the GCh form produces the correct pronunciation.
iarraim, iarraidh: “to seek, request”, but also more generally “to get”.
iasacht: “loan”. Rud a dh’fháil ar iasacht, “to borrow something”.
inné: “yesterday”, /i’neː/.
inniu: “today”, /i’nʹuv/. The final consonant heard in the pronunciation is left untranscribed, as it was not indicated in the historical orthography and is not indicated in the spelling adopted in GCh. The spelling aniogh was found in the works of Seathrún Céitinn.
íon: “weapon, spear, pike”. In íonaibh catha, “in readiness for battle; in battle order”.
leamhnacht: “fresh milk”, pronounced /lʹaunəxt/.
leasaím, leasú: “to manure”.
leighisim, leigheas: “to cure, remedy”, or leigheasaim, leigheas in GCh.
líon: “full amount”. Líon a sló, “with the full strength of their army”.
liúireach: “shouting; a cry”.
lógóireacht: “wailing, lamenting”.
luach: “value; reward”.
machaire: “plain”.
mágh: “plain”, pronounced /mɑː/. An mágh is found in chapter 10 here, but it seems to be an error, as Foclóir d’Eisirt confirms this word is feminine.
méid: “amount”. Labhairt sa méid sin den scéal, “to speak about that”. Méid resists lenition in PUL’s works (other than after the proleptic particle a/dá).
meilim, meilt: “to grind”.
mí-ádh: “bad luck”. The genitive mí-áidh is not given here. FGB gives ádha as a variant genitive of ádh, and so the original spelling an mhí-ádh is adjusted to an mhí-ádha in the editing here, which gives the right pronunciation.
milleán: “blame, reproach”.
min: “meal, flour”.
muileann: “mill”, with muílte in the plural.
mura: “unless”, or muna in GCh. Mara is also found in WM Irish.
ochón!: “oh dear!”
olagón: “wailing, lament”.
olc: “evil”, with uilc in the genitive.
ollmhaím, ollmhú:ullmhaím, ullmhú in GCh, “to prepare”. Pronounced /o’li:mʹ, o’lu:/ in WM Irish. The original spelling here is ollamhú, which may indicate that /olə’vuː/ also existed (or that Eleanor Knott, who edited Eisirt, thought so), and this is is transcription given in the LS version of Eisirt.
plaosc: “skull”, or blaosc in GCh. This word is masculine in PUL’s works, as is apparent here (le plaosc) and in one passage of PUL’s Aesop a Tháinig go hÉírinn.
puile-má-liú: “hullabaloo”, the sound of voices in lamentation. Fuilibiliú in GCh and puillilliú in PSD. Compared puiliú and puililiú in CFBB. This word is spelt puilemoliú in the original (and phuilemoliú is transcribed fuilemoliú in the LS version of Eisirt), but this seems one of a number of words where “around” is the medial element in adverbial expressions implying confusion. An example is céimaighrádh (cé-má-rá) in PUL’s Séadna, “bewilderment, puzzlement”. Examples in PSD (p 690, under ) include cóir-má-ndíreach (cóir-má-’ireach), “for a certainty”; ciol-má-múta,“trickery, foul play”; húrla-má-boc (húrla-má-gciúrlamá), “clatter, row, confusion”; cíorla-má-guairle (cíle-má-guairle, círle-má-guairle), “racket, diversion, noise”; fuirse-má-rabhdalam, “confusion, mêlée”; túrla-má-giúng, “rumpus, confusion”; and PSD also has entries for ciara-má-boc, “uproarious merriment”, and ciorrbhadh-má-gcuach, “all round mangling”.
riaraim, riaradh: “to arrange”, along with many other meanings. Riartha, “marshalled or arranged”, or troops.
rídhamhna: “prince; heir to the throne”, literally “material for a king”.
sailím, sailiú: “to sully, foul”, or salaím, salú in GCh.
scannradh: “terror”, scanradh in GCh, pronounced /skaurə/ in WM.
sílim, síleadh: “to think”, a word rarely used in the present tense in WM Irish.
tairgim, tairiscint: “to offer”.
thoir thiar thall: “all over the place; here, there and everywhere”.
tobar: “well”, with toibreacha in the plural. Pronounced /tobər, tebʹirʹəxə/.
treabhaim, treabhadh: “to plough”. Pronounced /trʹaumʹ, trʹau/.
um: “about, round”. PUL uses the traditional do bhuail sé uime in preference to do bhuaileas leis to mean “I met him, bumped into him”. The combined forms are umam, umat, uime, uímpi, umainn, umaibh and úmpu. Note um á (umá in the original) where um is coupled with the possessive particle.
úmhlaím, úmhlú: “to humble (e.g. yourself); to bow (to someone)”. Pronounced /u:’li:mʹ, u:’lu:/.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Contents, Eisirt. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s