Críost Mac Dé 10

Caibideal a Deich.

Nicodémus, Antipas, Heródias, Macheronte.

Is léir gur dhein an Slánaitheóir mórán míorúiltí i gcathair Ierúsaleim tar éis an ghnímh úd a dhein sé ar na díolthóiríbh agus ar na ceannaitheóiríbh nuair a dhíbir sé iad amach a cúirtibh an teampaill. D’iarr na Iúdaígh cómhartha údaráis air. Duairt sé leó go raibh cómhacht aige, cómhacht a chuirfeadh suas an teampall in aon trí lá amháin dá leagaidís é. Do thaispeáin sé dhóibh go raibh cómhachta móra aige, cómhachta nár iarradar in aon chor air a thaispeáint. Is léir an méid sin ón bhfocal aduairt duine acu leis go luath ’na dhiaidh san. Nicodémus ab ainm don duine sin.

Duin’ uasal creidiúnach ab ea an Nicodémus san. Fear saibhir ab ea é. Bhí sé ag féachaint ar an sciúrsáil úd a fuair na díolthóirí agus na ceannaitheóirí amach as na cúirtibh. Gan amhras bhí sé láithreach nuair a tháinig an bhuíon úd de sna huaislibh a d’iarraidh cómhartha an údaráis ar an Slánaitheóir. D’airigh sé an iarraidh agus d’airigh sé an freagra; “leagaidh ar lár an teampall so agus cuirfeadsa suas arís é in aon trí lá amháin.” Ní miste dhúinn a chreidiúint go mb’fhéidir go raibh daoine naofa éigin ag éisteacht leis an bhfocal san agus gurbh é toil an tSlánaitheóra gaoth bheag éigin do leogaint isteach ’na n-aigne den bhrí bhunaidh a bhí leis an gcainnt sin. Agus b’fhéidir go raibh daoine ag éisteacht leis an bhfocal agus, bíodh nárbh é a thoil naofa aon ghaoth den bhrí sin do leogaint chúthu, gur leog sé dhóibh a thuiscint go raibh sa chainnt brí éigin doimhinn nárbh fhéidir dóibh a thuiscint. Agus b’fhéidir go raibh Nicodémus ar dhuine acu san. Bhí sé ar dhuine de sna huaislibh ab aoirde de sna Fairisíneachaibh. Bhí sé ana-léannta, ana-thuisceanach. Duine den tSanhedrim ab ea é. B’í an tSanhedrim an chúirt ab aoirde. Ní raibh aon athghairm óna breitheannaibh.

Theastaigh ó Nicodémus teacht chun cainnte leis an bhfear san a bhí ag déanamh na míorúiltí go léir. Ní leogfadh eagla dho teacht sa lá. Tháinig sé san oíche. Ní miste dhúinn stad agus a dh’fhiafraí cad é an t-eagla ’ bhí air. Cad fé ndeár an t-eagla? Priúnsa i measc na bhFairisíneach ab ea é. Cad ’na thaobh nár tháinig sé go dána i lár an lae? Níor tháinig. Bhí an t-eagla air. Cad ’na thaobh do teacht in aon chor más ea? Sid é an freagra. Duine fónta ab ea é. Bhí grásta Dé dhá tharrac chun Íosa. Ach bhí ’ fhios aige go raibh fuath ag formhór na n-uasal eile d’Íosa. Go raibh scorn orthu é ’ dh’admháil mar gheall ar gan é ’ bheith ’na rí uasal mar ba cheart an Messiah ’ bheith, dar leó. Bhí eagla air teacht chun cainnte le hÍosa i lár an lae, os cómhair na poiblíochta, sara mbeadh na huaisle eile ag magadh fé.

Tháinig sé san oíche chun an tí ’na raibh an Slánaitheóir ’na chónaí. Bhí grásta an tSlánaitheóra dhá tharrac chun an tí agus bhí an t-eagla roimis an magadh dhá tharrac siar. Ach bhí an oíche dorcha. Bíd na oícheanta ana-dhorcha san áit sin uaireanta. Níor bhaol go bhfeicfí é. Níor bhaol do an magadh agus tháinig sé. Níor mhór do, chómh luath agus ’ tháinig sé, a dh’ínsint cad a thug sé. Níor mhór do a ghnó a dh’ínsint. Gan amhras do thrácht sé ar dtúis ar chuid de sna míorúiltíbh a bhí ag an Slánaitheóir á dhéanamh coitianta an uair sin. Míorúiltí uathásacha ab ea iad. Thugadh sé radharc do sna dallaibh chómh tiubh agus d’iarraidís air é. Do leighiseadh sé na lobhair. Thugadh sé éisteacht do dhaoinibh a bhíodh chómh bodhar leis an gcloich. Na daoine go mbíodh na deamhain i seilbh iontu do díbreadh sé na deamhain astu, gan aon trioblóid ach le gníomh a thoile naofa. Na daoine a bhíodh marbh deireadh sé leó éirí agus d’éirídís, gan aon ríghneas, gan aon chruatan saothair, ach láithreach, le fuaim an fhocail, le gníomh a thoile naofa. Ag déanamh na míorúiltí sin do, bhí sé coitianta ag trácht leó ar an ní ar a dtugadh sé “Ríocht Dé.”

Gan amhras, nuair a bhí Nicodémus ag cainnt leis do thrácht sé ar na míorúiltíbh sin go léir agus dhein sé iúnadh dhíobh, mar bhíodar iúntach éagsamhlach thar aon ní dá bhfeacthas riamh san áit sin ná in aon áit eile. Bhí Nicodémus léannta. Bhí eólas aige ar sheanchas na tíre sin na nIúdach agus ar sheanchas na dtíortha eile go léir mórthímpall, agus pé faid siar a ragadh sé in sna haimsiribh ársa ní fhéadfadh sé aon tuarascbháil a dh’fheiscint ar aon ghníomharthaibh de shaghas na míorúiltí sin a bhí ag Íosa Críost á dhéanamh i gcathair Ierúsaleim an uair sin.

Tar éis na cainnte sin, nú tar éis mórán cainnte eile, b’fhéidir, dá sórt, tháinig sé chun an scéil a bhí ag déanamh buartha dho. Bhí sé ag éisteacht go minic, gan amhras, leis an Slánaitheóir ag trácht, tar éis míorúilt mhór éigin a bheith déanta aige, ar “Ríocht Dé,” agus ag trácht ar an aithghiniúint nárbh fholáir a dhéanamh ar an nduine sara bhféadfadh sé “Ríocht Dé” a dh’fheiscint. Mara raibh Nicodémus ag éisteacht le cainnt den tsórd san ón Slánaitheóir bhí daoine eile ag éisteacht leis an gcainnt agus d’ínseadar an chainnt do. Pé’r domhan é bhí an chainnt ag déanamh buartha dho agus cheap sé ’ fhios a dh’fháil ón Slánaitheóir féinig cad é an brí a bhí leis an gcainnt. Nuair a tháinig an t-am chuige duairt sé an focal so:—

“A Rabbí, is eól dúinn gur ó Dhia tháinís-se chúinn chun bheith id oide againn agus chun fírinní ‘Ríochta Dé’ do theasgasc dúinn. Ní fhéadfadh aon duine na míorúiltí sin a dheineann tusa do dhéanamh gan Dia ’ bheith leis agus cómhacht ó Dhia ’ bheith aige. Tá san deimhnitheach. Ba mhaith liom, a Rabbí, led thoil go neósfá dhom cad ’tá ag duine le déanamh chun go gcuirfeadh sé ‘Ríocht Dé’ in áirithe dho féin. Tá an chómhacht agat agus is cómhacht ó Dhia í. Ó thug Dia dhuit an chómhacht thug sé dhuit, gan amhras, cumas ar an bhfírinne ’ dh’ínsint dúinn i dtaobh cad ’tá le deanamh againn chun Ríochta Dé ’ dh’fháil.”

Ar chainnt den tsórd san is ea ’ thug an Slánaitheóir an freagra, “Chun Ríochta Dé ’ dh’fháil ní foláir aithghinúint a dhéanamh ar an nduine.”

Gan amhras, nuair ’ airigh Nicodémus an focal “aithghinúint” do leath a shúile air. Ansan do chuir an Slánaitheóir an deimhniú ar an bhfocal, agus duairt sé:— “Go deimhin deimhin adeirim leat mara mbéarfar an duine an tarna huair ní féidir do Ríocht Dé a dh’fheiscint!” Ansan duairt Nicodémus, “Conas ab fhéidir go mbéarfí duine agus é ’na sheanduine! An amhlaidh ’ fhéadfadh sé dul isteach arís i mbroínn a mháthar agus teacht ar an saol an tarna huair!”

Ansan b’é toil an tSlánaitheóra an chainnt d’athrú beagán do Nicodémus. Le ceart níor ghá an chainnt d’athrú mar b’fhuiriste d’éinne a thuiscint, agus ba rófhuiriste do Nicodémus a thuiscint, nách ag trácht ar dhuine do dhul isteach arís i mbroínn a mháthar a bhí an Slánaitheóir; go raibh sé ag trácht, i gcéill dhiamhar, fhigiúrtha, ar aithghiniúint éigin sprideálta. Fear léannta ab ea Nicodémus. Bhí ’ fhios aige go maith nách ar ghiniúint fola agus feóla do labhair an Slánaitheóir. Ach bhí mianach an Iúdaigh ann, agus bíodh nár dhrochdhuine é, níor fhéad sé gan an drochmhúineadh do leogaint amach. Ach bhí an Slánaitheóir trócaireach. Níor chuir sé suím sa drochmhúineadh. D’athraigh sé an chainnt agus duairt sé:— “Go deimhin deimhin adeirim leat, mara n-aithghintear duine ó uisce agus ón Sprid Naomh ní féidir é ’ dhul isteach i Ríocht Dé. An ní a gintear ón bhfeól is feóil é, agus an ní a gintear ón Sprid is sprid é. Ná dein iúnadh dhe go nduairt leat; Ní foláir go mbéarfar sibh an tarna huair. Gluaiseann an Sprid pé treó is áil leis. Cloiseann tú a ghuth ach ní heól duit cá dtagann sé ná cá ngabhann sé. Sin mar atá ag gach duine a gintear ón Sprid.”

Ba cheart do Nicodémus bheith sásta leis an méid sin. Do míníodh go soiléir do an chiall sprideálta ’nar ghlac an Slánaitheóir an focal “gintear.” Ní raibh sé sásta. Ní hea ach níor chreid sé an chainnt sa chéill sprideálta. Do thuíll sé focal cruaidh do féin leis an ndíchreideamh san. “Conas is féidir na nithe sin a bheith amhlaidh?” ar seisean, díreach mar aduairt Sacarias leis an aingeal Gabriél. Níor chreid sé go bhféadfadh “na nithe sin ’ bheith amhlaidh” nuair nár fhéad sé a thuiscint conas ’ fhéadfaidís bheith amhlaidh. Ansan fuair sé an focal cruaidh a thuíll sé. Deir Eóin sa tSoíscéal: Duairt Íosa leis dhá fhreagradh. “Is oide in Israél tusa agus ní heól duit na nithe sin!” ’Sé sin le rá, éinne go mbeadh an t-eólas ceart aige do thuigfeadh sé conas mar a taispeánadh roim ré, sa Tumna Sean, i bhfigiúiríbh, nithe a bhí le teacht dáiríribh sa Tumna Nua.

Ansan, bíodh go nduairt an Slánaitheóir an focal cruaidh do lean sé ag tabhairt an teagaisc do Nicodémus. “Go deimhin deimhin adeirim leat,” ar seisean, “an ní atá ar eólas againn is é adeirimíd, agus an ní a chonacamair is air a dheinimíd fianaise, ach ní ghlacann sibh ár bhfianaise. Má ínseas nithe saolta dhíbh agus ná creideann sibh me, conas a chreidfidh sibh me má ínsim nithe neamhaí dhíbh? Agus níor chuaigh éinne suas ar neamh ach an t-é a tháinig anuas ó neamh, Mac an Duine atá ar neamh. Agus fé mar a dhein Maois an t-athair nímhe do chur in áirde sa bhfásach, sin mar a caithfar Mac an Duine do chur in áirde; i dtreó, gach duine a chreidfidh ann ná caillfí é, ach go mbeadh beatha shíoraí aige.”

Déarfadh duine áirithe gur ar an ngaoith a labhair an Slánaitheóir nuair aduairt sé:— “Gluaiseann an Sprid pé treó is áil leis,” óir is ionann “spiritus” agus “gaoth” agus is ionann an focal Gréigise “pneúma,” agus “gaoth”, Ach measaim gur cruinne breithiúntas na ndaoine adeir gur ar an Sprid Naomh a bhí an Slánaitheóir ag trácht. Bhí sé díreach tar éis a mhíniú do Nicodémus gur ó uisce agus ón Sprid Naomh a bheadh an aithghinúint ar ar thrácht sé. Ansan do thrácht sé dho ar conas a dh’oibríonn an Sprid Naomh a ghrásta i gcoínsias an duine. Tugann an Sprid Naomh a chogar do choínsias an duine nuair ná bíonn coinne leis. Ní bhíonn ’ fhios ag an nduine “cá dtáinig an cogar ná cá ngabhann sé,” bíodh go gcloiseann an duine an cogar. Agus bíodh ná bíonn ann ach cogar ana-chiúin, ana-réidh, cuireann an cogar san scannradh i gcroí an duine uaireanta. Is féidir don Sprid Naomh obair a dhéanamh ná féadfadh fuil agus feóil a dhéanamh in aon chor. Dá bhrí sin níor ghá do Nicodémus aon iúnadh ’ bheith air mar gheall ar an aithghiniúint; tá ar chumas an Sprid Naoimh aithghiniúint a dhéanamh ar an nduine agus an aithghiniúint sin a bheith níos iúntaí inti féin, agus níos cómhachtaí, ná aon rud i bhfuirm na haithghiniúna ar ar chuímhnigh Nicodémus.

Do chas an Slánaitheóir easpa eólais le Nicodémus. “Oide in Israél is ea thusa agus gan eólas ar na nithibh seo agat!” Cad iad na nithe? Conas mar a thugann an Sprid Naomh a chogar do choínsias an duine. Bhíodh na Iúdaígh i gcónaí ag scrúdú na Scríbhinne Diaga. Tá an Bíobla Sean lán suas den chogarnach san an Sprid Naoimh. Cad ’tá i sailmibh Dháibhid ar fad ach an chogarnach san! Bhí an Bíobla Sean de ghlanmheabhair ag na Fairisínigh. Fairisíneach ab ea Nicodémus; b’olc uaidh, dá bhrí sin, gan an focal úd i dtaobh cogarnaí an Sprid Naoimh a thuiscint.

Bhí eólas maith ag Nicodémus ar an rud úd aduairt Dia le Maois a dhéanamh i dtaobh na n-athrach nímhe. Bhí an scéal go léir de ghlanmheabhair aige. Conas mar a bhí na Iúdaígh amu’ sa ghainmheach uaigneach thirim agus iad buailte amach le tuirse, agus an brothall agus an tart dhá marú, agus conas mar a thosnaíodar ar ghearán i gcoinnibh Mhaoise agus i gcoinnibh an Tiarna Dhia, mar gheall ar iad a thabhairt amach riamh as an Éigipt, mar a raibh na corcáin feóla acu, a ndóthain le n-ithe acu pé trioblóidí eile a bhí orthu. Bhí ’ fhios aige conas mar a chuir an Tiarna na piastaí maraitheacha chúthu, na haithreacha nímhe. Bhí na piastaí nímhe sin dhá marú. Nuair a bheireadh piast acu san ar dhuine théadh an nimh ó fhiacal na péiste isteach i bhfuil an duine agus gheibheadh an duine bás. Nuair a bhí roinnt acu marbh do screadadar ar Mhaois dhá iarraidh air a ghuí ’ chur suas chun an Tiarna agus a iarraidh air maitheamh dóibh agus na piastaí nímhe do thógaint uathu. Duairt an Tiarna le Maois piast phráis a dhéanamh agus an phiast phráis do chur in áirde ar rud éigin i dtreó go bhféadfadh gach éinne í ’ dh’fheiscint. Ansan, gach éinne go gcuirfeadh piast nímhe fiacal ann ná raibh aige le déanamh ach féachaint ar an bpéist phráis agus go leighisfí é. Do dhein Maois an ní sin. Do cuireadh an phiast phráis in áirde ar rud éigin agus ansan, nuair a bheireadh piast nímhe ar dhuine d’fhéachadh an duine uaidh ar an bpéist phráis agus do leighistí an chneadh láithreach.

Bhí an scéal san de ghlanmheabhair ag gach aon Iúdach. Do cimeádadh an phaist phráis sin ar feadh i bhfad tar éis na n-Israélíteach a theacht isteach sa talamh naofa.

Samhaltas ab ea an phiast phráis sin ar á Slánaitheóir. Do cuireadh an phiast phráis in áirde, amu’ san uaigneas, fé mar a cuireadh ár Slánaitheóir in áirde ar chrann na cruise. Ní raibh aon nimh sa phéist phráis, ach do leighiseadh ón nimh an duine a dh’fhéach uirthi. Ar an gcuma gcéanna, ní raibh aon pheaca ar an Slánaitheóir, ach do leighis sé an chine daonna ón bpeaca. D’fhéach an duine an uair úd ar an bpéist phráis agus do leighiseadh é ó nimh na péiste. Féachann an Críostaí anois, le creideamh, agus le haithrí, ar íomhá Chríost ar an gcruis, agus leighistear an Críostaí sin, nuair a tugtar an aspalóid do, ó nimh an pheaca.

Bhí scéal na péiste práis de ghlanmheabhair ag an scoláirthe uasal san Nicodémus, ach measaim go raibh roinnt iúnadh air, agus roinnt uatháis, nuair ’ airigh sé an focal: “Mar a dhein Maois an t-athair nímhe do chur in áirde sa bhfásach, sin mar a caithfar Mac an Duine do chur in áirde.” Níor labhair sé aon fhocal eile. D’éist sé go ciúin leis an gcuid eile den chainnt aduairt an Slánaitheóir an uair sin: “Do ghráigh Dia an domhan (.i. an chine daonna) chómh mór san gur thug sé uaidh a Aon-Mhac Féin, i dtreó, gach duine a chreidfeadh ann ná caillfí é, ach go mbeadh beatha shíoraí aige.”

Níor labhair Nicodémus a thuilleadh. Bhí a dhóthain mór le déanamh ag á aigne, agus é ag éisteacht leis an gcainnt agus a aigne ag breithniú ar an gcosmhalacht iúntach a bhí idir an bpéist phráis in áirde ansúd sa bhfásach agus an tslí ’na raibh “Mac an Duine le cur in áirde” chun na ndaoine do shaoradh ó nimh an pheaca. B’fhéidir nár thuig sé an scéal i gceart. Ach b’fhéidir, áfach, gur thug an tÉ a bhí ag rá na cainnte solas do chun na cainnte do thuiscint. Níl aon fhocal den chainnt aduairt an Slánaitheóir an uair sin ná fuil abhar machnaimh ann do dhuine, i gcaitheamh a shaeil go léir dá maireadh sé míle blian. Do chuir Eóin Soíscéalaí an chainnt síos ’na leabhar dúinn agus níl bac orainn bheith dhá lé’ agus ag machnamh uirthi i gcónaí.

Bhí an chainnt sin déanta ag an Slánaitheóir le Nicodémus agus bhí na míorúiltí móra déanta aige i gcathair Ierúsaleim, na míorúiltí ar ar thrácht Nicodémus nuair aduairt sé: “Ní fhéadfadh éinne na nithe seo a dheineann tusa a dhéanamh gan Dia ’ bheith leis.” Bhí na míorúiltí sin déanta aige. Bhí muíntir Ierúsaleim ag féachaint air dhá ndéanamh. Níor chuireadar aon chor díobh chun é ’ ghlacadh, ná chun bheith ’na ndeisceabalaibh aige. Do lean a dheisceabail féin é aduaidh ó Ghaililí. Bhíodar san, leis, ag féachaint ar na míorúiltíbh a dhein sé i gcathair Ierúsaleim. Ní deirtear go dtáinig éinne de mhuíntir Ierúsaleim ’na dteannta mar dheisceabal. B’fhéidir go raibh eagla orthu “go gcáinfí iad.”

D’imigh sé féin agus na deisceabail a tháinig ó Ghaililí in éineacht leis agus thugadar aghaidh ó dheas ar thír Iúdéa. Talamh árd, garbh is ea talamh Iúdéa, lán de chnucaibh agus de ghleanntaibh, agus sruthána uisce ag rith trí sna gleanntaibh. De réir na gcúntaisí atá againn thug Íosa roinnt mhaith de bhliain i dtír Iúdéa an uair sin agus bhí sé ag baisteadh na ndaoine. Ní hé féin, áfach, a dheineadh an baiste. Thugadh sé údarás dá dheisceabalaibh chun é ’ dhéanamh. Fuair sé roinnt deisceabal i measc na gcnuc. Fuair sé aon deisceabal amháin sa chúinne thoir theas den tír sin, sa bhaile bheag ar a dtugtí Ceriot. Iúdás ab ainm don deisceabal san, agus Iúdás Isceriot a tugtí air, nú Iscariot; ní gá a dh’ínsint cérbh é sin, .i. an fear a dhíol é.

Bhí Eóin Baiste, i gcaitheamh na haimsire céanna san ag déanamh a bhaiste féinig, an baiste chun aithrí, lastuaidh san áit ar a dtugtí Sicem. Bhí an aimsir róthirim agus le neart an bhrothaill do thráigh an t-uisce san abhainn agus ní raibh déanamh an bhaiste róshaoráideach ann, mar is le duine ’ thumadh san uisce a deintí an baiste. Bhí fíoruisce go líonmhar mórthímpall ar Shicem agus is san áit sin a bhí Eóin ag baisteadh na ndaoine. Tráth éigin an fhaid a bhí san amhlaidh do thárla gur éirigh aighneas idir Iúdach éigin agus cuid de dheisceabalaibh Eóin. Dheallródh an scéal go nduairt an Iúdach gurbh fhearr baiste Chríost ná baiste Eóin agus dá chómhartha san féin go raibh an saol mór ag dul ag triall ar Chríost chun an bhaiste do ghlacadh uaidh. Bhí ’ fhios ag deisceabail Eóin gurbh fhíor an méid sin den scéal ar aon chuma, .i. go raibh na daoine go léir ag tabhairt aghaidh ar Chríost chun an bhaiste do ghlacadh uaidh. Dar leó, ní raibh san ceart. An máistir a bhí acu féin is é a thosnaigh ar dtúis ar na daoine do bhaisteadh chun aithrí. Na daoine a bhí ’na ndeisceabalaibh aige ó thosach níor cheart dóibh bheith ag imeacht uaidh agus ag dul i ndiaidh duine nár thosnaigh ar an mbaiste ’ dhéanamh go dtí le deiriní. Bhí fearg orthu. Bhí éad orthu. Thánadar i láthair Eóin agus ghearánadar na deisceabail sin a bhí ag imeacht uaidh. Chuireadar a ngearán isteach leis, ar an té a bhí dhá mbreith uaidh. Níor chóir bheith cruaidh orthu. Ní raibh aithne an uair sin acu ar an tÉ sin a bhí ag tarrac na ndeisceabal chuige féin. Do labhradar le hEóin:— “A Rabbí,” ar siad leis, “an té úd a bhí id fhochairse lastall den Iórdan agus gur dheinis an fhianaise dho, féach tá sé sin ag déanamh baiste agus táid na daoine go léir ag dul ag triall air.”

Gan amhras ó bhí an fhearg orthu is dócha go ndúradar mórán eile, ach níor chuir an Soíscéalaí síos ach an méid sin. Do thuig Eóin Baiste go maith cad a bhí orthu; go raibh fearg agus éad orthu. Do labhair sé leó go cneasta agus d’innis sé an fhírinne dhóibh. “Is fínnithe dhómhsa sibhse féin,” ar seisean, “go nduart, ‘Ní mise Críost, ach is amhlaidh a cuireadh mise roime Chríost amach,’” ’sé sin chun a dh’fhógairt don domhan go raibh Críost ag teacht agus chun a rá leis na daoine iad féin d’ollmhú i gcómhair Chríost.

Ansan do labhair sé leó cainnt ana-dhoimhinn ana-dhiamhar, i dtaobh “Céile” agus i dtaobh “banchéile,” agus i dtaobh “Cara” an Chéile, cainnt a bhain le Críost Mac Dé, agus leis an eaglais a bhí le teacht, agus le hEóin Baiste féinig. Bhí a dheisceabail ag éisteacht lena chainnt. Mheasadar go mbeadh fearg air nuair a neósfaidís do go raibh an tÉ eile úd ag baisteadh daoine, leis, agus go raibh an saol mór ag imeacht ag triall air. Níor thuigeadar an chainnt dhoimhinn dhiamhar a labhair sé, ach do thuigeadar go maith go raibh árdáthas air, in inead na feirge do cheapadar a bheadh air. Ansan, nuair aduairt sé an focal “Méadú is dual do súd. Laíodú is ea is dual dómhsa” chuaigh an scéal in aimhréidh orthu ar fad. Chuir sé scannradh orthu, áfach, nuair aduairt sé, “Tá grá ag an Athair don Mhac agus tá gach ní tabhartha isteach ’na láimh aige dho. An té, áfach, a dhiúltaíonn do chreidiúint sa Mhac ní fheicfidh sé an bheatha, ach tá fearg Dé socair air.”

Ba dheas a bhí an scéal ansan ag lucht an éada! Ní ínseann an Soíscéalaí cad a dheineadar ná cad ’ dúradar, ach is dócha gur innis Eóin dóibh cad ba cheart dóibh a dhéanamh i dtreó ná beadh “fearg Dé socair orthu,” agus is dócha gur dheineadar é.

Do thárla, tímpall na haimsire sin gur chuaigh Eóin Baiste ó thuaidh fan abhann Iórdain agus isteach i dtír Ghaililí. Bhí an uair sin ’na thetrarc ar Ghaililí, mac do Héród Mhór, agus Antipas ab ainm do. Do phós an tAntipas san, ar dtúis, iníon don rí Arétas, rí Phetra, in Arábia. Bhí mac eile ag Héród Mór agus Aristobulus ab ainm do, agus Mariamne ab ainm do mháthair an Aristobuluis sin, agus bhí iníon ag an Aristobulus san agus Heródias ab ainm di. Bhí mac eile ag Héród Mór agus Pilib ab ainm do. Do phós an Pilib sin Heródias, iníon a dhriothár. Bean bhreá ab ea Heródias. Bhí sí go hálainn agus go holc. D’imigh sí óna fear, ó Philib, agus chuaigh sí agus chónaigh sí, ’na leannán, ag Antipas. Ansan do dhíbir Antipas a bhean féinig, iníon Arétais, ar son Heródiais. Bhí iníon ag Heródias le Pilib sara dtáinig sé ag triall ar Antipas, agus Salóme ab ainm di.

Gnó gránna, náireach, scannalach, os cómhair na dútha, ab ea an gnó san go léir. Chómh luath agus ’ tháinig Eóin Baiste isteach i nGaililí do hínseadh an scéal go léir do. Chómh luath agus d’airigh sé an scéal do labhair sé agus ní go réidh ná go leathbhalbh a labhair sé. Duairt sé le hAntipas go raibh sé i gcoinnibh dlí Dé dho bean a dhriothár a bheith aige. Deir cuid de lucht an tseanchais gurb amhlaidh a tháinig scannradh ar Antipas nuair a fuair sé go raibh fearg ar mhuíntir Ghaililí go léir mar gheall ar an ndrochbheart a bhí déanta aige, agus gur tháinig sé ag triall ar Eóin chun dul ó fheirg na ndaoine. B’fhéidir go raibh an fhearg san orthu. Bhí ’ fhios acu go maith ná leogfadh Arétas in aisce le hAntipas an easonóir a thug sé dá inín. Agus bhí ’ fhios acu gur orthu féin a luífeadh díbheirg Arétais. B’fhéidir gur thuig Antipas dá dtagadh Arétas agus mórshlua aige go gcuirfeadh an fhearg a bhí orthu ’ fhéachaint ar mhuíntir Ghaililí páirt a ghabháil le hArétas agus leis an mbannrín. Do chuirfeadh san ’ fhéachaint air dul agus cómhairle ’ dh’iarraidh ar Eóin Baiste.

Deir tuilleadh de lucht an tseanchais nár fhan Eóin Baislte le Antipas do dhul ag triall air, ach go dtáinig sé féinig go dtí an tigh ag triall ar Antipas agus go nduairt sé leis suas lena bhéal, go gcaithfeadh sé Heródias do chur uaidh abhaile chun a fir féinig nú go dtiocfadh fearg Dé air agus go ndéanfadh fearg Dé díoltas poiblí air mar gheall ar an scannal poiblí. Níor ghnáth le hEóin Baiste labhairt go réidh nuair a bhíodh íde nú aghaidh bhéil aige le tabhairt ar dhrochghníomharthaibh nú ar lucht na ndrochghníomh a dhéanamh. Duairt sé go daingean le hAntipas go gcaithfeadh sé Heródias do chur uaidh. Do ghlac Antipas go réidh é. Bhí Heródias ag éisteacht leis. Mara raibh sí láithreach os cómhair a shúl bhí sí i bhfolach ag faire féachaint cad ’ déarfadh sé. Gan amhras bhí sí ar buile. Bhí sí sin ’na namhaid mharaitheach ag Eóin Baiste as san amach. Bhí namhaid nárbh í ag Eóin Baiste leis, lán cathrach díobh. Bhí an Sanhedrim go léir ’na namhdaibh aige. Níorbh fhada gur thug Heródias cúntas cruínn dóibh ar an aghaidh bhéil a thug Eóin ar Antipas. Do thuig uaisle an tSanhedrim , an rud nár fhéadadar féin a dhéanamh nuair a chuadar ag triall air go bruach abhann Iórdain agus nuair a thug sé “síolrach athrach nímhe” orthu, go mb’fhéidir go bhféadfaidís é ’ dhéanamh trí Antipas agus trí Heródias. Do cuireadh an t-uisce-fé-thalamh ar bun. Níorbh fhéidir baint le hEóin Baiste an fhaid a bheadh na daoine go léir ’na thímpall. Do faireadh uain agus aimsir. Do fuaradh an chaoi. Do rugadh ar Eóin Baiste agus do cuireadh isteach i bpríosún é.

Ínseann Ióséphus cad é an saghas an príosún. Carcair dhaingean ar bhárr cnucáin ar bruach na mara mairbhe ab ea an charcair. Carraig árd ab ea an cnucán, agus carraigreacha móra garbha mórthímpall air agus na carraigreacha san lán de phollaibh agus de phluaiseannaibh móra doimhne, i dtreó nárbh fhéidir dul i ngaire an phríosúin ar aon taobh ach amháin díreach mar a raibh an cosán isteach chuige. Agus an cosán san caol agus é cosanta go maith. An Macheronte an ainm a bhí ar an ndaingean san. Bhí tigh cónaithe air leis, in aice an phríosúin. Do chaitheadh Antipas féinig tamall ’na chónaí sa daingean uaireanta. Agus bhí cead ag Eóin labhairt lena dheisceabalaibh nuair ba mhaith leó dul chun cainnte leis. Thagadh Antipas go dtí an áit chómh maith leis na deisceabail, agus dheineadh sé a lán cainnte le hEóin. Bhí ’ fhios aige gur dhuine naofa é agus gur ar son an chirt agus ar son na fírinne do labhradh sé, agus ná raibh aon bheann aige ar shaibhreas ná ar mhaitheasaíbh saolta. D’éisteadh sé lena chainnt agus uaireanta do thuigeadh sé gur mhaith í a chómhairle agus do ghlacadh sé an chómhairle agus dheineadh sé beart dá réir. Thug Heródias fé ndeara go raibh san amhlaidh. Do buaileadh isteach ’na haigne ná stadfadh an cómhairliú eatarthu go dtí go gcuirfeadh Eóin ’ fhéachaint ar Antipas í ’ dhíbirt. Bhíodh sí ag déanamh gach aon díchill chun Eóin do chur chun báis. Deir cuid den lucht seanchais go raibh Antipas dhá chosaint uirthi, “go raibh sé dhá chimeád,” an focal atá ag Marcus, vi. 20.

B’fhéidir go raibh Antipas dhá chosaint ar Heródias, ach más ea bhí dhá chúis aige leis an gcosaint. Duine naofa ab ea Eóin agus dá olcas é Antipas bhí an t-eagla dhá chosc ar aon dochar a dhéanamh don duine naofa. Bhí cúis eile aige i dteannta na cúise sin chun gan baint le hEóin. Bhí eagla na ndaoine air. Bhí an urraim rómhór ag na daoine d’Eóin agus bhí eagla ar Antipas, dá dtugadh sé aon anchor d’Eóin go n-éireódh na daoine ’na choinnibh. Dá n-éiríodh na daoine ’na choinnibh b’fhéidir go ndéanfadh na Rómhánaigh an rud a dheineadar le Héród eile tamall roimis sin, nuair a phós Archelaus bean a dhriothár, an rud céanna díreach a bhí déanta an uair sin ag Antipas.

Foclóirín

abhar: ábhar in the CO. WM Irish distinguishes between abhar (originally spelt adhbhar, now pronounced /aur/), “material”, and ábhar (sometimes written ádhbhar, pronounced /ɑ:vər/), “amount”. Abhar machnaimh, “food for thought, cause/material for reflection”.
aghaidh bhéil: “a scolding”.
aimhréidh: “entanglement”, pronounced /əi’rʹe:gʹ/. Dul in amhréidh, “to get tangled, confused”.
aithghinin, aithghinúint: “to regenerate; regeneration, rebirth”, pronounced /a-‘jinʹimʹ, a-ji’nʹu:ntʹ/.
anchor: “ill-treatment”, pronounced /’ɑn’xor/.
Arétas: Aretas IV Philopatris, king of the Nabataeans. His daughter, Phasaelis, was the first wife of Herod Antipas.
Aristobulus IV: Aristobulus IV, a Judaean prince, son of Herod the Great and Mariamne and father of Herodias. He was strangled in 7 BC by his father on suspicion of treason.
ársa: “ancient”.
aspalóid: “absolution”.
athghairm: “recall, repeal”. This word is clearly used in the sense of “appeal against a judgment/verdict” here. Achomharc is the word used in the CO in this meaning.4
banchéile: “wife, bride”.
cáinim, cáineadh: “to condemn, disparage”.
carcair: “prison, jail”.
Ceriot: Kerioth, a town in Judaea that Judas Iscariot may have come from.
cneadh: “wound”, or cneá in the CO. Possibly pronounced /knʹah/ with a short vowel.
cogarnach: “act of whispering”. It is worth pointing out that these feminine verbal nouns in -ach all decline the dative when used with ag (ag cogarnaigh), but do not decline the dative in PUL’s works when used as ordinary nouns (den chogarnach).
coínsias: “conscience”, pronounced /ki:nʃəs/.
dáiríríbh: “actually, really”, or dáiríre in the CO. Teacht dáiríribh, “to come true”, is not given in dictionaries and may reflect English influence.
deiriní: “lateness”, or deireanaí in the CO. Le deiriní, “recently”.
diamhar: “mysterious, mystic”, or diamhair in the CO. PUL regularly writes this adjective with a broad r, although IWM would point to a slender r.
díchreideamh: “unbelief”.
díolthóir: “seller, vendor”, or díoltóir in the CO. The original text has a lenited t, which is preserved in the editing here, showing the pronunciation, /dʹi:l’ho:rʹ/.
éagsamhlach: “extraordinary, uncommon”, or éagsúlach in the CO. Pronounced /iag’sauləx/.
faid: “length”, or fad in the CO. Pé faid siar a raghadh sé, “whoever far he went back”.
fiacal: “tooth”, or fiacail in the CO, which uses the dative.
figiúrtha: “figurative”, or fíortha in the CO. As the traditional spelling was fíoghartha, PUL’s form seems influenced by English.
gainmheach: this word is normally an adjective, “sandy”, but appears to be used as a noun here, possibly meaning “sandy desert”.
gaoth: “wind”, but also “glimpse, hint”. Gaoth bheag, “a little inkling”.
ginim, giniúint: “to give birth to, beget”. More research required on the pronunciation: the original spelling was gein-, and the Letiriú Shímplí edition of PUL’s An Teagasg Críostaidhe transcribes geineadh as geneag, implying the first vowel is an e.
gráim, grá: “to love”. The finite verb is rarely used, but is found here, in a quotation from the New Testament, possibly because PUL wanted to mirror the Greek original closely.
íde: “abuse”, including verbal abuse.
Ióséphus: Titus Flavius Josephus, a first-century Jewish historian whose works provide some historical background for the events recounted in the Gospels.
Iúdás Isceriot/Iscariot: Judas Iscariot, the disciple who betrayed Jesus. One theory is that he was called Iscariot because he came from the town of Kerioth.
leannán: “lover, concubine, paramour”.
leathbhalbh: possibly “restrained” here.
léim, lé’: “to read”, or léim, léamh in the CO. The verbal noun was historically léigheadh.
lobhar: “leper”, pronounced /lour/.
Macheronte (an Macheronte): the fortress of Machaerus or Macheronte, to the east side of the Dead Sea, where the historian Josephus located the imprisonment and death of John the Baptist.
Marcus: St. Mark the Evangelist.
mianach: “material, quality, calibre”. Used to refer to someone’s character in a similar way to the English word “breeding”. Mianach an Iúdaigh, “the character (especially bad character traits)/the characteristics/the nature of the Jews”.
náireach: “shameful”.
neamhaí: “heavenly”. This was spelt neamhdha in the original, and it is unclear how this should be pronounced, particularly as Dinneen’s dictionary shows the pronunciation can be neámhdha or neá. The CO spelling neamhaí may indicate the correct pronunciation, as -dha would be /i:/ in some words.
Nicodémus: Nicodemus, a Pharisee who visited Jesus and showed some interest in the gospel.
oide: “tutor, teacher”.
Petra: Petra in Jordan, the capital of the Nabataean kingdom in ancient times.
Pilib: Herod II, or Herod Philip I, son of Herod the Great and the first husband of Herodias.
salm: “psalm”.
Salóme: Salome, the daughter of Herod II and Herodias, who called for the head of St. John the Baptist on a plate.
saoráideach: “easy”, pronounced /səi’rɑ:dʹəx, se:’rɑ:dʹəx/.
scannalach: “scandalous”.
sciúrsálaim, sciúrsáil: “to scourge, flagellate”.
scoláirthe: “scholar”. According to Amhlaoibh Ó Loinsigh in Seanachas Amhlaoibh Í Luínse (p. 137), the plural should have a th in it. In the singular, scoláire is found in many of PUL’s works without th, but the original text gives it with th here. Consequently, the pronunciation would be /sklɑ:rʹhi/.
scorn: “disdain”, pronounced /skorən/. Bhí scorn orthu é dh’admháil, “they were too supercilious/it was beneath them to acknowledge him”.
sruthán: “stream, brook”. The plural is found in PUL’s other works as srutháin, but is sruthána here. Srutháin is the form used in the CO.
tráchtaim, trácht: “to mention, discuss”. I was surprised to see do thrácht sé dho ar…, as dictionaries do not show usage with do. I presume it means “he described to him, or expounded to him” in some sense.
tráim, trá: “to ebb, abate”.
tumaim, tumadh: “to dip”.
tumna: “testament, covenant”, or tiomna in the CO. This was spelt tiomna in the original, but Scéal mo Bheatha by Dónall Bán Ó Céileachair shows the pronunciation is with a broad t.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Contents, Críost Mac Dé. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s