Críost Mac Dé 9

Caibideal a Naoi.

Natanael. Fíon a Dhéanamh den Uisce; An Bualadh Amach as an dTeampall.

Bhí cúigear deisceabal ag Íosa ansan, nuair a bhí Natanael aige i dteannta an cheathrair. Do ghluais sé féin agus an cúigear an bóthar ó thuaidh ó árdaibh Bheteil, agus do shroiseadar Sichem an tráthnóna san; amáireach a bhí chúinn do chuadar chun bóthair arís agus thug siúl an lae sin iad chómh fada leis an mbaile ar a dtugtí En-Gannim. Chuadar ón áit sin treasna machaire Esdrelóin, siar ó thuaidh, agus ansan bhíodar sa bhaile sin Nasareit, ar thaobh na gréine de chnuc Chármeil.

Do shroiseadar an baile, an tigh i Nasaret ’nar chaith Críost Mac Dé a shaol, agus ’na raibh cónaí air go dtí san. Ba cheart Muire Mháthair a bheith ann rómpu, ach ní raibh. Bhí sí imithe soir ó thuaidh go dtí an baile beag ar a dtugtí Cana. Bhí pósadh sa bhaile bheag san agus do hiarradh ar Mhuire Mháthair dul go dtí an chóisire agus do chuaigh. Bhí sí i gCana ag an gcóisire nuair a tháinig Críost Mac Dé agus a chúigear deisceabal go Nasaret. Do fuair Íosa, leis, cuireadh chun na cóisreach agus chuaigh sé ann, é féin agus a chúigear deisceabal.

Tá a lán cainnte agus mórán tuarascbhála, i gcuid de sna leabhraibh ar cad é an saghas an chóisire ba ghnáth a bheith an uair sin ag daoinibh saibhre sa dúthaigh sin. Níl aon ghá anso le tuarascbháil den tsórd san, go mór mór ó nách ag daoinibh saibhre a bhí an chóisire úd i gCana an uair úd ach ag daoine a bhí gan mórchuid saibhris. Bhíodar, is dócha, ar aon dul, i dtaobh saibhris, le Muire Mháthair féinig, agus le hÍosa, agus leis an gcuid eile dá gcómharsanaibh, daoine macánta a bhí ag maireachtaint ar thoradh oibre a lámh le céird nú le sclábhaíocht. Dheallródh an scéal go raibh dhá chúis acu le cuireadh ’ thabhairt do Mhuire Mháthair. Bhí urraim acu dhi, agus b’in aon chúis amháin díobh. Dá éaghmais sin, bhí sí tuisceanach, géarchúiseach, agus bhí sí go maith chun nithe do riaradh agus do chimeád in órdú cheart, i ganfhios don chuideachtain.

Bhí an chóisire ar siúl. Bhí an fíon dá riaradh, agus bhí an fíon dá ól. Thug Muire Mháthair fé ndeara, i ganfhios don chuideachtain, go raibh an fíon dá ídiú go tiubh. Thug sí fé ndeara nárbh fhada go gcaithfí a dh’admháil ná raibh a thuilleadh fíona ann le tabhairt don chuideachtain. Bheadh náire shaolta fálta ag an lánúin óg agus ag an dá mhuíntir. Do shocraigh Muire Mháthair ar gan leogaint don náire shaolta san teacht ar na daoine bochta san. Tháinig sí in aice a Mic agus duairt sí an focal “Níl a thuilleadh fíona acu.”

“A bhean,” arsan Mac, “cad é sin duitse agus dómhsa san? Níor tháinig m’aimsirse fós.”

Do labhair sise láithreach leis na seirbhísigh. “Pé rud adéarfaidh sé libh a dhéanamh,” ar sise, “deinidh é.”

Riail ana-dhian ab ea é i measc na nIúdach a lámha do ní roimh dhul chun bídh a chaitheamh. Riail de dheascaibh na rialach san ab ea áthrach uisce ’ bheith in áit áirithe do dhaoinibh chun a lámh do ní roim dhul chun an bhídh a chaitheamh. Bhí, mar ba cheart, sé cínn d’árthaíbh móra cloiche, agus iad lán d’uisce, san áit ’nar cheart iad a bheith, do chuideachtain na cóisreach úd, i dtreó go bhféadfaidís a lámha do ní, fé mar a thánadar, roim dhul isteach dóibh agus suí chun an bhídh. Do thóg gach duine roinnt den uisce, in árthach bheag agus do nigh sé a dhá láimh ann agus chaith sé uaidh é. Um an dtaca ’na raibh ag dul den fhíon bhí na hárthaí móra cloiche geall le bheith folamh. Do labhair Íosa leis na seirbhíseachaibh:— “Líonaidh na hárthaí sin d’uisce,” ar seisean. D’imíodar, agus thugadar leó an t-uisce agus bhíodhar dhá thabhairt leó go dtí go raibh na hárthaí lán go barra acu, agus do raghadh dó nú trí ’ mheadrachaibh uisce ins gach árthach díobh. Nuair a bhí na hárthaí lán do labhair Íosa arís:— “Tairrigidh libh anois é agus tugaidh don fhear tís é.” Dheineadar san. Do bhlais an fear tís é. Do thaithn an blas leis. Do ghlaeigh sé chuige an céile agus do labhair sé leis:—

“Ní rómhaith atá an gnó so déanta agat, a chara,” ar seisean. “Bhí sé ceart agat an fíon fónta so a thabhairt dúinn i dtosach na hoíche. Cuireann gach éinne an fíon fónta ar an mbórd ar dtúis agus ansan, nuair a bhíonn cuid mhaith ólta ag an gcuideachtain curtar ar an mbórd an fíon ná bíonn chómh maith. Ach chimeádais-se an fíon fónta go dtí anois.”

Tabhair fé ndeara an mhíorúilt. Níor tháinig an Slánaitheóir os cionn an uisce ag déanamh aon tsaghas putharnaí ná aon tsaghas cómharthaí sóird. Thug na seirbhísigh an t-uisce leó as an dtobar; uisce ab ea é nuair a chuireadar isteach in sna hárthaíbh é. Ansan duairt Íosa an focal, “Tógaidh é agus beiridh ag triall ar an bhfear tís é.” Fíon ab ea an rud a bhí in sna hárthaíbh chómh luath agus aduairt Íosa an focal san. Dhein Íosa fíon den uisce sin le gníomh a thoile. Bhí cómhacht Dé sa ghníomh san. Sin mar a dh’oibrigh toil Dé nuair a dhein sé an domhan. Dhein Dia an domhan le gníomh toile, le gníomh toile atá uilechómhachtach.

Bhí ’ fhios ag na seirbhísigh úd gur uisce as an dtobar a chuireadar féin isteach in sna hárthaíbh móra úd. D’airíodar an focal aduairt an fear tís. Gan amhras do bhlaiseadar féin an ní sin a bhí idir lámhaibh acu. Fuaradar gurbh fhíon é, gan amhras do rith an focal ó bhéal go béal gur deineadh míorúilt uathásach. Bhí an cúigear deisceabal ansúd ag féachaint ar an ngnó go léir. Bhí Natanael ann. Do bhlais sé an fíon. D’airigh sé na seirbhísigh ag cainnt. Bhí na seirbhísigh mar ’ bheidís as a meabhair le hiúnadh agus le huathás. “Duairt sé linn,” adeiridís, “na hárthaí móra san do líonadh d’uisce. Do líonamair iad den uisce a thugamair linn as an dtobar. Bhí iúnadh orainn cad chuige an t-uisce go léir. ‘Beiridh libh anois é,’ ar seisean, ‘agus tugaidh don fhear tís é!’ Mheasas féin go dtitfeadh an t-anam asam nuair a fuaras an balaithe breá fíona ar an uisce a thugamair linn as an dtobar!”

Ní labhradh na seirbhísigh lena chéile ná leis an gcuideachtain ach i gcogar, bhí a leithéid sin d’iúnadh agus d’uathás orthu. Ní labhradh an chuideachta lena chéile ach féna n-anál. Dhein an fear tís pas beag magaidh fén bhfear óg, fén gcéile, mar gheall ar an bhfíon fónta do dhearúd go dtí an tráth san. Ba gheárr gur thuig sé an ní a bhí déanta. Níor dhein sé a thuilleadh magaidh. Bhí an chuideachta go léir go hana-chiúin agus go lán d’áthas. Bhí smaoineamh nua in aigne gach duine, “Do chonacamair ní iúntach anocht! Ní fheacaigh éinne sa dúthaigh a leithéid riamh! An t-uisce á thabhairt isteach as an dtobar agus é in’ fhíon ar leagadh na súl! Agus sinn dhá ól! díreach mar ’ ólfaimís aon fhíon! agus uisce fuar as an dtobar ab ea é dhá neómat ó shin!” Cuid den chuideachtain ag cainnt ar an gcuma san féna n-anál agus cuid acu ciúin ar fad, gan aon fhocal in aon chor ag teacht astu ach a gcínn caite siar acu agus a súile ar dianleathadh le huathás. Cuid acu a d’iarraidh féachaint, i ganfhios ar Íosa anois agus arís, agus ansan luas croí orthu le heagla go n-iompódh sé a shúil orthu. Cuid acu ag féachaint ar Mhuire Mháthair agus ag cuímhneamh ar an bhfocal úd aduairt sí, an focal a chuir ’ fhéachaint ar Íosa a leithéid de mhíorúilt a dhéanamh. An lánú óg ag cuímhneamh ar an onóir a bhí tabhartha ag Muire Mháthair agus ag Íosa dhóibh nuair a dh’iarr Muire Mháthair ar Íosa an mhíorúilt sin a dhéanamh dóibh, agus gur dhein sé an mhíorúilt dóibh chun iad a thabhairt as an gcruachás ’na rabhadar. Gan amhras d’iarr an lánú óg san ar Íosa an uair sin a bheannacht do chur orthu. Agus gan amhras do chuir. Do chuir sé beannacht ar an lánúin sin ar chuma nár cuireadh beannacht ar lánúin riamh go dtí san.

Bhí Natanael ansúd agus chonaic sé an mhíorúilt sin, agus gan amhras duairt sé, arís agus arís eile, in’ aigne féin istigh, “Is tu Mac Dé, is tusa rí Israéil.” Bhí Eóin Soíscéalaí ann. Chuir sé síos ’na Shoíscéal dúinn a chúntas ar an míorúilt.

Déarfadh daoine, go mór mór na daoine ná fuil aon ghrá acu do Mhuir Mháthair, go raibh roinnt cruadais, nú b’fhéidir, diomá, sa bhfocal úd aduairt Íosa leis an Maighdin Muire nuair aduairt sé, “A bhean, cad é sin duitse ná dhómhsa san? Níor tháinig m’aimsirse fós.”

Tá dearúd orthu go léir, idir charaid agus namhaid. Ní raibh cruadas ná diomá sa chainnt, agus is maith a bhí ’ fhios ag Muire Mháthair ná raibh, agus measaim gurb í féin is feárr a thuig a chainnt. Féach an focal aduairt sí láithreach ’na dhiaidh san leis na seirbhísigh, “Pé rud adéarfadh sé libh a dhéanamh,” ar sise leó, “deinidh é.” An ndéarfadh sí an chainnt sin leis na seirbhísigh sin mara mbeadh ’ fhios a bheith aici go raibh sé ceapaithe ar an rud a bhí uaithi do dhéanamh? An labharfadh sí leis na seirbhísigh in aon chor mara mbeadh ’ fhios a bheith aici go ndéanfadh sé úsáid díobh chun an ghnímh a dhéanamh? Do thuig Íosa agus Muire Mháthair a chéile an uair sin, agus aon duine adéarfadh a mhalairt ní fiú é aighneas a dhéanamh leis.

Ach tháinig deireadh na cóisreach agus d’imigh na daoine abhaile, b’fhéidir gur rug cuid de sna daoine leó braonacha den fhíon iúntach san a deineadh dein uisce, chun é ’ thaispeáint do sna daoinibh a bhí ’na ndiaidh sa bhaile. B’fhéidir go raibh daoine eile ann ó Nasaret in éaghmais Mhuire Mháthair agus gur rugadar leó roinnt den fhíon, chun é ’ thaispeáint don mhuíntir go neósfaidís an mhíorúilt mhór dóibh. B’fhéidir go raibh duine éigin ann go raibh duine breóite ’na dhiaidh sa bhaile agus gur rug sé leis roinnt den fhíon mhíorúilteach san chun é ’ thabhairt le n-ól do le hionchas go leighisfeadh sé é. B’fhéidir, nuair a tháinig an lá amáireach, nú an lá amanarthar, go raibh an leigheas san déanta agus go raibh an mhíorúilt eile sin ag an nduine sin le hínsint i dtaobh an fhíona san.

Deirim “b’fhéidir” leis na nithibh sin go léir. Tá sé im aigne nách gá “b’fhéidir” a rá leó, mar gur róchosmhail gur thit a leithéidí amach. Bhí an mhíorúilt ró-iúntach, agus bhí an iomad fínnithe láithreach nuair a deineadh an mhíorúilt, idir sheirbhísigh agus cuideachta, agus níorbh fhéidir do sna daoinibh sin imeacht abhaile agus gan a thuilleadh do rá i dtaobh na míorúilte sin, ach í ’ scaoileadh thórsu mar a scaoilfidís rud a bheadh ag titim amach go minic san áit.

Gan amhras bhí daoine i Nasaret, agus sa tír mórthímpall, agus nuair a hínseadh an mhíorúilt sin dóibh, agus nuair a tugadh b’fhéidir braon den fhíon dóibh le n-ól, bhí iúnadh orthu, agus dheineadar mórán ceistiúcháin. Bhí cuid acu, i Nasaret ar aon chuma, agus tar éis an cheistiúcháin ní róchneasta do ghlacadar an scéal. “Ní chreidfinn focal de!” adeiridís. “Ar meisce a bhíodar go léir! Fíon a dhéanamh den uisce! Tá go breá! Mac Ióseiph agus Mhuire! Ná fuil aithne againn ar an bhfear san le deich mbliana fichid! Gan amhras duine macánta is ea é; agus siúinéir maith is ea é. Dhein sé roinnt trioscáin dómhsa agus dhein sé an obair go maith. Níorbh fhéidir aon locht ’ fháil ar an obair. Ach fíon a dhéanamh d’uisce! Scéal gan dath adeirim leis!”

“Ar thug éinne aon bhraon den fhíon duit le n-ól?” adeireadh duine leis sin b’fhéidir.

“Go deimhin do thug,” adeireadh seisean, “agus is fada nár ólas fíon chómh maith. D’airíos go raibh cúigear fear ann a tháinig aneas in éineacht le Mac Mhuire ón áit úd in aice Ierichó go bhfuil na daoine dá mbaisteadh ann. Is dócha gurb iad san a thug leó an fíon fónta go bhfuil an chainnt seo go léir ar siúl mar gheall air.” Lena línn sin tháinig suas duine de sna seirbhíseachaibh úd go nduairt Íosa leó na hárthaí do líonadh d’uisce. “Ó,” arsan fear a bhí ag cainnt, “seo duine do neósfaidh dúinn cá bhfuaradh an fíon.”

“Cad é an fíon?” arsan seirbhíseach.

“An fíon úd a dhein Íosa, an siúinéir ag an gcóisire i gCana,” arsan fear.

Do stad an seirbhíseach agus do bhánaigh sé roinnt. “Ní fheadar cá bhfuaradh an fíon,” ar seisean, “ach tá ’ fhios agam go maith cá bhfuaras féin an t-uisce. Ní raibh aon choinne agam féin ná ag an gcúigear eile a bhí ag tarrac an uisce im theannta, cad é an gnó a bhí den uisce, ach nuair a bhí na hárthaí go léir lán den uisce againn duairt Íosa linn” (agus chrom sé a cheann i ganfhios do féin le línn an fhocail do rá dho), “é ’ tharrac agus a thabhairt don fhear tís. Díreach nuair ’ airíos an focal san is ea ’ tháinig chúm as an árthach uisce a bhí lán ansúd agam, an balaithe breá fíona. Ba dhóbair go dtitfinn i gceann mo chos le huathás nuair a fuaras nách uisce a bhí san árthach mór agam ach fíon!” Do stad sé, níor labhairt éinne eile go ceann tamaill. Bhí firín beag geanncach dubh ann agus é ag féachaint go cas agus go canncrach agus go drochaigeanta:—

“Cad í an bhreab a tugadh duit as an mbréig sin a dh’ínsint?” ar seisean. “Ná fuil ’ fhios agat go maith gurb iad an cúigear iasachta úd a tháinig aneas in éineacht leis an siúinéir sin, Íosa, do thug an fíon san leó mar bhronntanas don chóisire, agus an measfá a chur ’na luí ar a bhfuil anso anois gurb amhlaidh a dhein an siúinéir fíon den uisce!” “Bhí cúigear eile seirbhíseach ann ag tarrac an uisce in éineacht liomsa. Bhí sé árthaí móra ann le líonadh, árthach don duine againn. Chonacadar go léir an rud a chonacsa. Fuaradar go léir balaithe an fhíona ag teacht as an uisce chómh luath agus adúradh an focal, ‘Beiridh ag triall ar an bhfear tís é.’” Chómh luath agus a bhí an focal san ráite aige thug sé a chúl ar an bhfear geanncach agus d’imigh sé.

Do labhair an fear geanncach arís. “Seisear acu!” ar seisean. “Bhí an scéal olc go léir againn anso i Nasaret an fhaid ná raibh ann againn ach é féinig. Sin cúigear tabhartha leis aige anois. Ní bhfaighidh siúinéirí na háite seo aon obair le déanamh feasta anso. Caithfimíd go léir imeacht go dúthaigh éigin eile.”

Do leanadar ag cainnt ar an gcuma san. Tháinig tuilleadh. Do deineadh tuilleadh cainnte. Bhí na daoine ag teacht agus an chainnt ag méadú agus ag dul i ngéire go dtí go raibh an baile beag ’na chíréip. Éad, éad, éad orthu go léir! mar gheall ar an gcreidiúint a bheadh ag Íosa, an siúinéir, feasta; agus ’ fhios acu, dar leó, ná raibh ann ach duine mar aon duine eile acu féin.

Níorbh fhada gur fágadh gan chúis éada iad. D’imigh an Slánaitheóir uathu, mar adeir Eóin sa tSoíscéal:—

“Ansan do chuaigh sé síos go Caphárnum, é féin agus a mháthair agus a bhráithre agus a dheisceabail, agus d’fhanadar ann beagán laethanta.”

Bhí Caphárnum ar bruach locha Genesareit, tímpall deich míle soir ó thuaidh ó Nasaret, ar an dtaobh thuaidh den loch in aice na háite ’na dtéann an abha, Iórdan, isteach sa loch. Ansan is ea ’ bhí an bheirt deisceabal, Aindréas agus Símón, ’na gcónaí sarar leanadar Íosa. “Síos go Caphárnum,” adeir an Soíscéalaí, mar tá titim an tailimh, nú an fhánaidh, síos ó chnucChármeil, agus ó Nasaret, go Caphárnum.

D’fhágadar go léir Nasaret, Íosa agus a chúigear deisceabal, agus a bhráithre, agus a Mháthair. Clann driféar do Mhuire Mháthair ab ea cuid de sna bráithribh sin. Do chuir an mhíorúílt úd an fhíona a leithéid d’éad agus d’fheirg ar shiúinéiríbh agus ar cheárdaithibh eile Nasareit nár mhaith le héinne de mhuíntir Íosa fanúint san áit.

Níor fhan Íosa i bhfad i gCaphárnum, ach an fhaid a bhí sé ann do dhein sé mórán míorúiltí. Ní ínstear cad iad na míorúiltí a dhein sé ann an uair sin, ach chífar ar ball gur mhíorúiltí móra iad agus gur mhíorúiltí iúntacha iad, agus gur dhein sé mórán acu dá ghiorracht a bhí an aimsir a dh’fhan sé san áit an uair sin. Níor fhan sé ann i bhfad. Bhí an Cháisc ag teacht. Bhí muíntir na tíre go léir ag dul ó dheas go dtí cathair Ierúsaleim chun oibre na Cásca ’ dhéanamh, ’sé sin Iúdaígh uile na tíre. Iúdaígh ab ea muíntir Ghaililí. Bhí buíona móra dhíobh san ag gluaiseacht ag dul go Ierúsalem. Do ghluais Íosa in éineacht le buín acu. Do ghluais sé mar aon duine eile den bhuín. Pé míorúiltí a bhí déanta aige i gCaphárnum bhí trácht i gCaphárnum orthu, ach ní raibh aon trácht fós orthu lasmu’ den áit sin. Bhí a ngnó féinig ag déanamh buartha don chuid eile den bhuín lenar ghluais sé, agus níor chuireadar aon tsuím ann seochas aon fhear eile.

Do shrois an bhuíon san cathair Ierúsaleim. Chuaigh an Slánaitheóir suas láithreach chun an teampaill. Ach ba de threibh Iúda é agus níorbh fhéidir d’éinne dul isteach in sna háiteannaibh naofa den teampall ach do sna Lebhíteachaibh.

Nuair a rugadh na hIsraélíteacha chun siúil sa bhraighdineas do leathadh amach iad ar fuaid tíortha iasachta. Nuair a tugadh cead dóibh teacht abhaile as an mbraighdineas d’fhan a lán acu gan teacht. In aimsir ár Slánaitheóra bhí Iúdaígh ’na gcónaí anso ’s ansúd ar fuaid na ndúthaí, ins gach aon bhall, chómh fada ó thuaidh le Damascus agus le hAntioch agus i bhfad soir ó sna háiteannaibh sin, leis. Nuair a thagadh na Iúdaígh sin go Ierúsalem chun gnóthaí na Cásca ’ dhéanamh, nú gnóthaí aon fhéile eile i gcaitheamh na bliana, ní bhíodh ar a gcumas na bhictimí do thabhairt leó chun na n-íbirtí do dhéanamh. Is é rud a dheinidís ná an t-airgead a thabhairt leó agus na bhictimí do cheannach i gcathair Ierúsaleim. Bhíodh súil leó agus bhíodh lucht na bhictimí do dhíol ag feitheamh leó agus na bhictimí ollamh acu dhóibh. Nuair a bhíodh an tsúil ag na díolthóiríbh leis na ceannaithibh go mbíodh aithne acu orthu ó sna bliantaibh a bhíodh imithe, thugaidís na bhictimí go dtí an teampall agus bhídís ansúd acu in aice an teampaill nuair a thagadh na ceannaitheóirí agus ní bhíodh aon ríghneas sa ghnó. An fhaid a bhíodh an díol agus an cheannaíocht ar siúl ba mhar a chéile an áit agus áit aonaigh. Le himeacht aimsire, i ndiaidh ar ndiaidh, do shleamhnaigh an díol agus an ceannach agus an t-aonach ar fad, isteach i gcúirtibh íochtaracha an teampaill mhóir, i dtreó go raibh an áit bheannaithe dá díbheannú.

Isteach in sna cúirtibhíochtaracha san is ea ’ chuaigh an Slánaitheóir an uair sin. Chonaic sé an t-aonach. Na díolthóirí agus na ceannaitheóirí, na ba, agus na gamhna, agus na caoire, agus na huain, agus na reithí agus na colúir, gach aon tsaghas ruda a bhí oiríunach nú riachtanach chun na n-íbirtí ’ dhéanamh. Na díolthóirí ag moladh na n-ainmhithe a bhí acu á dhíol. Na ceannaitheóirí dhá lochtú, dhá rá go rabhadar ródhaor, nú dhá dhéanamh amach ná rabhadar oiriúnach don íbirt mar ná rabhadar gan locht, nú ná rabhadar díreach mar ba cheart iad a beith de réir dlí Mhaoise. Aighneas á dhéanamh i dtaobh an airgid. Lucht an airgid do shóinseáil ansúd i leataoibh agus búird acu agus mionairgead acu ar na bórdaibh agus an t-airgead ná raibh mion, nú ná raibh sa riocht ’nar cheart é ’ bheith de réir dlí na cathrach, iad dhá shóinseáil don mhuíntir gur theastaigh san uathu, agusgaimbínacu á bhaint amach i dtaobh na sóinseála. Gach éinne ag aighneas agus ag labhairt chómh hárd agus d’fhéad sé labhairt chun a ghnótha féinig a dhéanamh níba thúisce ná mar a déanfí gnó éinne eile. Ba ag búirthigh, gamhna ag béicigh, caoire agus uain ag méiligh, gadhair ag cómhrac agus agamhastraigh, daoine ag coímheascar agus ag spídiúchán ar a chéile agus ag eascainí; an áit lán de chré agus de shalachar, fé chosaibh daoine agus beithíoch; agus fúthu go léir thíos an t-úrlár breá uasal cloiche, déanta go hórnáideach, in onóir do Dhia, den obair theisill dob uaisle agus ba dhaoire dá raibh le fáil an uair sin!

Sin é an radharc a chonaic an Slánaitheóir an lá san nuair a chuaigh sé isteach i gcúirtibh íochtaracha an teampaill. Níor thoil leis an radharc a dh’fholag. Níorbh aon mhaith dho labhairt leis an sloigisc sin. Bhí a leithéid de challóid agus de ghleó agus d’fhothram ann ná haireódh duine a ghlór féin mara labhradh sé an-árd. Do thóg an Slánaitheóir lán a ghlaice de théadaibh fada caola a bhí ar an dtalamh agus do chas sé ar a chéile iad i dtreó gur dhein sé mar ’ bheadh sciúirse dhíobh, ansan do chrom sé ar idir dhaoine agus beithígh do bhualadh agus do chomáint roimis go dtí gur chomáin sé amach as an áit iad. Bhí lucht an airgid do shóinseáil ann agus an t-airgead ’na chárnánaibh ar a mbórdaibh. Do leag sé na búird agus do steall sé an t-airgead ar fuid an úrláir. Níor chuir éinne ’na choinnibh. Ní dheinidís ach féachaint san aghaidh air agus ansan rith uaidh. Bhí daoine bochta ann agus iad ag díol na gcolúr leis na daoinibh bochta ná bíodh ar a gcumas bó ná caíora do cheannach i gcómhair íbirte. Do labhair sé réidh leó san. Níor chomáin sé iad mar a chomáin sé an chuid eile. Ní duairt sé leó ach “Tógaidh chun siúil iad san agus ná bíodh tigh ceannaíochta agaibh á dhéanamh de thig m’Athar.”

Chuir sé an gnó go léir agus na daoine go léir lasmu’ de sna cúirtibh sin.

Ní fheicim go dtugann éinne míorúilt ar an ní sin a dhein an Slánaitheóir an uair sin. Measaim féinig gur mhíorúilt ana-mhór é. Bhí daoine stuacacha drochaigeanta, agus iad dána láidir neamheaglach, sa chruinniú a bhí ansúd an lá úd. Bhí fir chróga neartmhara ann. Cad ’na thaobh nár iompaigh duine nú beirt acu, nú cúigear, nú deichniúr acu, agus é ’ láimhseáil? Cad ’na thaobh, do sna fearaibh sin go léir, gluaiseacht roimis, amach as an áit, díreach mar a ghluais na caoire agus na huain? Measaim gur le neart a thoile féinig a ghluaiseadar roimis ar an gcuma san; an toil lena dtógadh sé an duine marbh ón mbás. Míorúilt mhór ab ea an gníomh san. Agus b’é toil an tSlánaitheóra an gníomh a dhéanamh ar an gcuma san chun a chur in úil do sna daoinibh úd, agus dúinn go léir, cad é an díogras ba cheart don duine a bheith aige chun onóra ’ thabhairt do theampall Dé.

Ach seo rud agus táim ag éisteacht leis riamh, ón gcéad lá úd fadó nuair a hínseadh an scéal dom agus me im leanbh. Tháinig na Iúdaígh chuige agus chuireadar ceist chuige. “Cad é an cómhartha atá agat le taispeáint dúinn a thabharfadh údarás duit chun an ghnímh sin a dhéanamh?” Tabhair fé ndeara an cheist sin. Dá mbeadh aon fhear eile an uair sin tar éis dul isteach ansúd sa chúirt úd agus breith ar sciúirse agus cromadh ar na daoine do bhualadh leis an arm san, agus bheith dhá mbualadh go dtí gur chomáin sé amach as an áit iad, cad a dhéanfadh na Iúdaígh leis? Cad a dhéanfadh giúistísí aon tíre leis? Cad a dhéanfaidís leis ach breith air agus é ’ chur isteach sa phríosún agus an dlí ’ chur air agus é ’ dhaoradh i mbriseadh na síochána? An chéad uair riamh a hínseadh an scéal dom bhí iúnadh orm a rá nárbh é sin rud a dhein na Iúdaígh. Gan amhras is é ba mhaith leó a dhéanamh. Cad ’na thaobh nár dheineadar iarracht éigin ar é ’ dhéanamh? Níl ach aon fhreagra amháin ar an gceist sin. Níorbh é a thoil naofa go ndéanfaidís é. Nuair a bhí sé dhá mbualadh agus dhá gcomáint amach a cúirt an teampaill níorbh é a thoil naofa aon duine acu do dhéanamh aon chur ’na choinnibh. Ar an gcuma gcéanna níorbh é a thoil naofa leogaint do sna Iúdaígh a dhéanamh ach teacht go húmhal agus go smachtaithe agus a fhiafraí dhe cad é an cómhartha údaráis a bhí aige le taispeáint dóibh. Toil naofa an tSlánaitheóra féinig a bhí ag stiúrú na hoibre go léir. D’iarradar cómhartha údaráis, cómhartha údaráis ó Dhia. Thug sé dhóibh cómhartha, níor chómhartha údaráis ó Dhia é, áfach, ach cómharthacómhachtaDé féin. “Leagaidh ar lá an teampall so,” ar seisean, “agus cuirfeadsa suas arís é in aon trí lá amháin.” Gan amhras dá mbeadh ar a chumas an gníomh san a dhéanamh ba chómhartha é go raibh cómhacht ó Dhia aige chun an teampaill sin do chosaint ar shárú. Bhí an cómhartha fírinneach sa chéill sin ach níor chreideadar é. “Thug an rí Héród seacht mbliana agus daichead ag cur an teampaill seo suas agus chuirfása suas é in aon trí lá amháin!” Thug sé an cómhartha fíor dóibh agus níor ghlacadar é.

Bhí an cómhartha fíor sa chéill sin. Níor mhór do dhuine cómhacht ó Dhia a bheith aige chun an teampaill sin do chur suas in aon trí lá amháin. Ach dá mbeadh duine marbh, sínte san uaigh, agus ansan, go n-éireódh sé beó as an uaigh sin i gcionn trí lá, LENA CHÓMHACHT FÉINIG, níor mhór do É FÉIN A BHEITH ’NA DHIA. Bhí an dá bhrí le cainnt an tSlánaitheóra an uair sin agus gach brí acu, fé leith, fíor ’na shlí féinig. Níor ghlac na Iúdaígh an chéad bhrí. Níor chuímhníodar in aon chor ar an mbrí eile. Is fíor gur éirigh Críost Mac Dé ón mbás lena chómhacht féinig, mar bhí sé, agus tá sé, ’na Dhia. Agus ós fíor é sin is fíor é siúd, a fortiori.

Nótaí

Cad é sin duitse agus dómhsa san?: PUL pointed out in his Notes on Irish Words and Usages, referring to a similar passage (cad é sin duitse sin? in PUL’s Sgéalaídheachta as an mBíoblaNaomhtha), that the final san/sin is not superfluous, as it replaces a whole clause, e.g. cad é sin duitse agus dómhsa gan a thuilleadh fíona bheith acu?
Dó nú trí ’ mheadrachaibh uisce: “two or three pails of water”. Trí ’ mheadrachaibh is a truncation of trí dhe mheadrachaibh.
Féna n-anál: “under their breath”. Note the failure to use the correct dative, anáil, twice in this passage.
Chun é ’ thabhairt le n-ól do: “to give it to him to drink”. Note that WM Irish prefixes n to ithe and ól, where other dialects and the CO prefix h.

Foclóirín

amanarthar: “the day after tomorrow”, or amanathar in the CO. An lá amanarthar, “the day after tomorrow” or, in context, “two days later”.
amhastraím, amhastrach: “to bark”. Note the verbal noun is feminine, and so we findag amhastraigh /əgaustərigʹ/ in the dative, a distinction not observed in the CO.
Antioch: Antioch, now Antakya in Turkey, a city that later became one of the early centres of Christianity.
bárr, barra: “top”. Barra is a variant of bárr in WM Irish, more frequently used in the dative. Pronounced /bɑ:r, bɑrə/.
béicim, béiceach: “to shout, cry out”. Note the verbal noun is feminine, and so we findag béicigh /ə bʹe:kʹigʹ/ in the dative, a distinction not observed in the CO.
bhictim: “sacrificial victim”. A clearly Anglophone word is used here, where íobartach is recommended in the CO.
bórd: “table”, with búird in the plural, where the CO has bord and boird.
braon: “drop”, with braonacha in the plural, where the CO has braonta.
búirtheach: “an act of bellowing, roaring”, or búireach in the CO. The th is preserved, as the pronunciation is /bu:rʹhəx/ in traditional WM Irish. Note that as a feminine verbal noun, it becomes ag búirthigh /ə bu:rʹhigʹ/ in the dative, a distinction not observed in the Standard, which has ag búireach.
callóid: “commotion”.
canncrach: “cantankerous”, or cancrach in the CO. The editing approach here is to use a double n to show a diphthong, /kauŋkərəx/.
Caphárnum: Capernaum, a filling village on the northern shores of Lake Galilee.
cara: “friend”. Note PUL’s use of the traditionally correct genitive carad and dative caraid.
cárnán: “heap, mound”.
cas: “curly”, but also “bad-tempered”.
ciall: “meaning”. Sa chéill sin, “in that sense, thus”.
cóisire: “wedding banquet”, or cóisir in the CO. The genitive here is cóisreach, where the CO has cóisire.
cosmhail: “likely, apparently so”, or cosúil in the CO. Róchosmhail, “highly likely”. IWM shows that /kosvilʹ/ was the pronunciation of Amhlaoibh Ó Loingsigh. The editing policy here is to keep the smh where it stood in the original (cosmhail remains cosmhail), but to use where samh stood in the original in cognates of this word (cosamhlacht becomes cosúlacht).
cruadas: “hardness, severity”, or cruas in the CO. The traditional spelling was cruadhas, but PUL stated in his Notes on Irish Words and Usages that the pronunciation is with an unlenited d, and the word so appears in the original text of Críost Mac Dé.
cuireadh: “an invitation”, spelt cuire in the original; pronounced /kirʹi/.
cúirt: “court”. The plural is found in dictionaries as cúirteanna, but PUL has cúirtibh in the dative plural here.
Damascus: Damascus, Syria. The CO has contrived the form An Damaisc.
deasca: “gleaning, dregs”. De dheascaibh, “on account of, in consequence of”.
deinim, déanamh amach: “to make out”. This is used in the sense of “pretend” here—a sense not give in dictionaries for this phrase, which indicate that it can mean “to make out” in the sense of “discern” (“to make out a sound”), and “to head out”. PUL’s use here appears to reflect English influence.
díbheannaím, díbheannú: “to defile, desecrate”, a word not given in dictionaries.
driofúr/drifiúr: “sister”, or deirfiúr in the CO. Note the genitive plural driféar here.
dul: “condition, state”. Ar aon dul, “in the same condition, state, situation”.
En-Gannim: Ein-Ganim, a city identified with Jenin in the north of the West Bank of Palestine today.
fánaidh: “slope”, or fána in the CO. Pronounced /fɑ:nigʹ/. The historical dative has replaced the nominative in WM Irish. Le fánaidh, “down, downwards”.
gaimbín: “exorbitant interest”, or “gombeen” in Hiberno-English. Spelt gambín in the original.
geanncach: “snub-nosed; surly”, or geancach in the CO. Pronounced /gʹauŋkəx/.
gleó: “noise; hubbub”.
íochtarach: “lower; deeper, more remote”.
ionchas: “expection”. Pronounced /unəxəs/. Le hionchas go, “in the expectation or likelihood that”.
láimhseálaim, láimhseáil: “to manage, handle; to grapple with, attempt to bring under control”.
lasmu’: “outside, beyond”, or lasmuigh in the CO. PUL used the spelling lasmuich, possibly to avoid giving the impressing there was a g in this word. Given that his spelling varied from both the classical and modern spellings, the editing approach used here is to show the pronunciation, /las’mu/.
leighisim, leigheas: “to remedy, cure”, leigheasaim, leigheas in the CO.
luas croí: possibly “panic” here.
meadar: “wooden vessel, pail”, with meadracha in the plural.
méileach: “bleating (of lambs)”. Note that as a feminine verbal noun, this becomesag méiligh /ə mʹe:lʹigʹ/ in the dative, a distinction not observed in the CO.
putharnach: “act of puffing”, or putháil in the CO.
reithe: “ram”.
salachar: “dirt”, pronounced /slɑxər/.
saolta: “worldly”. Náire shaolta, “a public scandal”.
sáraím, sárú: “to violate, profane”.
scaoilim, scaoileadh: “to release, let go”. Rud a scaoileadh thort, “to circulate or pass something round”, as of a story.
sciúirse: “scourge”.
seochas: “besides, other than”, or seachas. Spelt seachas in the original, but pronounced /ʃoxəs/.
Sichem: Sechem, a city identified with Tell Balatah, near Nablus in the West Bank of Palestine today.
sloigisc: “riff-raff, rabble”.
sóinseálaim, sóinseáil: “to change”, especially of mponey.
tairrigim, tarrac: “to pull, draw”, or tarraingím, tarraingt in the CO. Pronounced /tarʹigʹimʹ, tɑrək/.
talamh: “ground.” PUL consistently uses a slender l in the genitive, tailimh.
teiseall: the phrase obair theisill is unusual in that it is specially footnoted in the original work as meaning “mosaic work”, or mósáic in the CO. That fact that the word needed to be footnoted indicated that teiseall doesn’t have any acknowledged meaning in Irish. Teiseall seems to be a gaelicisation of the Latin word tessella, meaning “little mosaic tile”.
thar: “through, across, past”. Thórsu, /ho:rsə/, “beyond them”, equivalent to tharsta in the Standard.
tigh: “house”, or teach in the CO, where the historical nominative is used.
tíos: “housekeeping”. Fear tís, “house steward”.
titim: “lie, slope”. Titim an tailimh, “the lie of the land”.
trioscán: “furniture”, or troscán in the CO.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s