Catilina 48

XLVIII.

Ansan, an choitiantacht úd a bhí chómh dúilmhar in athrach beatha ar dtúis, agus chómh fabhrúil do chogadh ’ theacht nuair a nochtadh an chómhcheilg d’athraigh a n-aigne, agus ag badhbóireacht is ea ’ bhíodar ar Chatilína agus ar a bheartaibh, agus Ciceró acu dá mholadh go hárd. Bhíodar chómh mór áthas agus lúgháir agus dá mbeifí tar éis iad do shaoradh a daoirse. Tairbhe, agus breis shaibhris, dar leó, a dhéanfadh na nithe eile a bhain le cogadh dhóibh, agus ní díobháil; ach loscadh na cathrach, bhí san ró-olc, ró-annspianta, róthiubaisteach ar fad, dóibh féin. Daoine ab ea iad go raibh gach aon chóir acu chun saibhris bídh agus éadaigh, agus taithí gach lae acu air.

Tar éis an lae sin do tugadh i láthair na seanaide fear dárbh ainm L. Tarquinius. Bhí sé, adúradh, ag dul ag triall ar Chatilína agus do tugadh thar n-ais é. Duairt sé go dtabharfadh sé eólas uaidh ar an gcómhcheilg dá dtugtí an choimirce phoiblí dho. Do tugadh, agus duairt an Consal leis an t-eólas a bhí aige do thabhairt uaidh. D’innis sé don tseanaid, fé mar a dh’innis Volturcius nách mór, an loscadh a bhí le déanamh, agus marú na ndea-dhaoine, agus teacht na namhad. Duairt sé ansan gurbh é Marcus Crassus a chuir é féin ag triall ar Chatilína chun a rá leis gan aon scannradh ’ bheith air i dtaobh Lentulus agus Cetégus agus tuilleadh de lucht na cómhcheilge ’ bheith gofa. Gurbh amhlaidh ba cheart don ní sin é ’ bhrostú chun na cathrach i dtreó go gcuirfeadh sé misneach aigne ar an gcuid eile agus go mba shaoráidí a tabharfí iad san ó bhaol. Ach nuair a dh’ainmnigh Tarquinius Crassus, an fear san a bhí chómh huasal, chómh saibhir, chómh creidiúnach, duairt a lán nárbh fhéidir an scéal a chreidiúint. Agus bhí daoine agus, bhíodh gur mheasadar gurbh fhíor é, do thuigeadar gurbh fheárr duine chómh cómhachtach do ghlacadh go réidh ná fearg do chur air, ’na leithéid d’am. Bhí a lán acu san a bhí fé chomaoine ag Crassus agus do labhradar go hárd agus dúradar gur cheart an scéal do thabhairt os cómhair na seanaide. Ar chómhairle Chiceró do cruinníodh seanaid líonmhar agus do cineadh go raibh crot an éithigh ar an eólas a bhí tabhartha uaidh ag Tarquinius, agus go gcaithfí é ’ chimeád i ngeímhlibh agus gan leogaint do a thuilleadh do rá mara neósfadh sé cé ’ chuir suas é chun a leithéid de bhréig a dh’ínsint. Bhí daoine an uair sin a mheas gurbh é P. Autrónius do chúm agus do cheap an gnó san, i dtreó, nuair a curfí ar Chrassus an choir, agus nuair a bheadh sé sa chúntúirt chéanna ’na raibh an chuid eile, gur dhóichíde go dtabharfadh a chómhacht san an chuid eile saor. Duairt tuilleadh gurbh é Ciceró féin a chuir Tarquinius suas chuige, le heagla go ndéanfadh Crassus, mar bá ghnáth leis, na cuirpigh do ghlacadh féna choimirce agus go gcuirfeadh sé an stát trína chéile. D’airíos-sa, ’na dhiaidh san, Crassus féin dhá dheimhniú gurbh é Ciceró do chuir an mórmhasla san air.

Foclóirín

annspianta: “grotesque, abnormal”, or ainspianta in the CO.
badhbóireacht: “cursing, scolding”, or badhbaireacht in the CO. Pronounced /bəi’bo:rʹəxt/.
cumaim, cumadh: “to form, shape.” The preterite has a long vowel, chúm, in WM Irish.
dóichíde: “all the more likely”. This is a “second comparative” form, similar to feárrde, móide, miste, meaning “all the more X for it”.
fabhrúil: “favourably disposed towards, in favour of”, with do. Fabhrach in the CO.
L. Tarquinius: Lucius Tarquinius, an informer who gave information to the senate on the Catiline conspiracy.
lúgháir: “gladness, welcoming joy”, or lúcháir in the CO. This word was given as luathgháir in the original, but IWM shows /lu:’ɣɑ:rʹ/ is the normal pronunciation (supported by the transcription in the Letiriú Shímplí edition), with /lu:’xɑ:rʹ/ also heard. Gaeilge Chorca Dhuibhne indicates a pronunciation of /luə’ɣɑ:rʹ/.
mara: “if not”, or muna in the CO. Both mara and mura are found in PUL’s works.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Catilína, Contents. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s