Cúán Fithise 5

V.

“Ach cad é an coinníoll ar a ndéanfí caradas den tsórd san, a Chonghail?” arsa Cúán.

“Ní deocair é an coinníoll,” arsa Conghal. “Tabhair dómhsa an t-each san fút, agus tabharfadsa dhuit a dhá luach, agus caradas buan.”

“Ná habairse an chainnt sin, a Chonghail,” arsa Cúán. “Níl aon bhreith ar an gcoinníll sin do chómhlíonadh. Bheirimse mo bhriathar duitse go daingean, a rí, ná suífidh Ultach ar mhuin an eich seo ag creachadh Laighean agus mise am beathaidh!”

“Ní dócha gur cóir locht ’ fháil ortsa mar gheall air sin, a Chúáin,” arsa Conghal. “Is álainn an t-each é. Is iúntach an luas cos atá ann. Ar mhiste leat a dh’ínsint dúinn, a Chúáin,” ar seisean, “cad í an fholaíocht atá san each san, nú cá bhfuair sé an choisíocht uathásach atá aige?”

“Ní miste go deimhin, a rí,” arsa Cúán. “Láir a bhí agam féin sa bhaile do rug an t-each so, agus imbriathar nár láir rómhaith í. Ar m’fhearann féin do rugadh an t-each so agus is ann a tógadh é.”

“Is mó an trua nách féidir dom é ’ cheannach uait, a Chúáin,” arsa Conghal.

“Níl leigheas air, a rí,” arsa Cúán.

Do scaradar.

Do ghlaeigh Conghal chuige na marcaigh ab fheárr a bhí ’na shlua.

“Leanaidh Cúán inniu,” ar seisean, “agus ná casaidh thar n-ais uaidh go dtéidh sé go doras a chaisleáin féin. Nuair a bheidh an t-each úd san áit ’nar hoileadh é, agus i measc na n-each gur tógadh eatarthu é, ní bheidh sé ródheocair díbhse breith air féin agus ar a mharcach.”

Dhein na marcaigh mar aduairt Conghal leó. Do leanadar Cúán. D’imigh Cúán uathu gan an t-each do chur chun leath a dhíchill. Ach níor chasadar. Do leanadar é, agus deir an seanchas go raibh fothram mór agus talamh-chumscú ag eachra Uladh ar thóir eich Chúáin, agus go raibh rian a gcos ar an dtalamh agus ar na clochaibh san áit, le feiscint ar feadh i bhfad ’na dhiaidh san, agus go raibh an t-aer ’na ndiaidh ’na bhladhm lasrach leis na spréachaibh tine chreasa a bhí ag cruitibh na n-each á bhaint a clochaibh an ghleanna. Do leanadar Cúán ar an gcuma san go dtí gur tháinig sé isteach in’ fhearann féin. Ansan do rith eachra an fhearainn tímpall ar each Chúáin. Do chuir san ríghneas ar Chúán. Tháinig na hUltaigh suas leis, agus ní triúr ná ceathrar acu a tháinig suas leis an uair sin, ach an tslua go léir a bhí ’na dhiaidh. Do maraíodh é agus do baineadh an ceann de. Do rugadh a cheann agus a chapall ag triall ar Chonghal. Ansan is ea aduairt Conghal na focail seo:—

“Is ceólmhar na hóga so
Ag argain na Life seo!
Is bínn foghar an chatha so
Um cheann Chúáin Fithise!”

Críoch.

Foclóirín

argain: “plundering”, pronounced /ɑrəginʹ/.
bheirim, tabhairt: “to give”. Note that bheirim is the original absolute form of tugaim.
bladhm: “flame, blaze”. Na bhladhm lasrach, “aglow, in a blaze”.
críoch: “end”, normally crích in WM Irish, where the historic dative has replaced the nominative, but the use of críoch is accepted to signify the end of a work.
crios: “flint”, with creasa in the genitive. Tine chreasa, “frictional sparks”.
crú: “horse-shoe”, with cruite in the plural, where the CO has crúite.
deocair: “difficult”, or deacair in the CO.
fearann: “field, land, parcel of land”.
foghar: “sound”.
folaíocht: “breeding”.
iúntach: “wonderful”, or iontach in the CO.
láir: “mare”.
oilim, oiliúint: “to rear”.
slua: “army”. Feminine here, but masculine in the CO.
spréach: “spark”.
talamh-chumscú: “trembling of the earth”. This word is listed by Dinneen as meaning “earthquake”. The CO has cumhscú, “moving, shifting”, with a lenited m. More research required here.
uathásach: “terrific, astonishing”, or uafásach in the CO.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Cúán Fithise, Contents. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s