Cúán Fithise 3

III.

“Is túisce bia ná bréithre,” arsa Conghal. “Beirtear na fir seo go háit an bhídh,” ar seisean, “agus tugtar rud le n-ithe agus le n-ól dóibh ar dtúis. Ansan féadfaid siad teacht agus a ínsint dúinn cad ’deir Faolán.”

Do rugadh na teachtairí go dtí an áit ’na raibh an bia ollamh dóibh. B’é sin an áit a bhí go hainnis. Bhí bórd mór láidir fada leathan ann, agus níorbh fhios cathain a cimleadh éadach ná uisce dá chlárachaibh. Is é bia a bhí ar an mbórd ná muc agus í beirithe agus a fionnadh uirthi. Má bhí ocras orthu bhí orthu féin an mhuc do ghearradh agus na guairí ’ bhaint di, sara bhféadfaidís an fheóil a dh’ithe. Bhí suíocháin mórthímpall an bhúird, ach má bhí ní fhéadfadh éinne de sna Laighneachaibh suí orthu. Do shaileódh na suíocháin an t-éadach álainn uasal glan a bhí ar na Laighneachaibh.

Dheineadar seift éigin ar an mbia d’ithe agus ar an oíche sin do chur díobh i longfort Chonghail. Ar maidin lá ’rna mháireach d’iompaíodar soir abhaile. D’ínseadar d’Fhaolán cad a chonacadar. “Rí gan áird is ea é siúd,” ar siad, “agus daoine gan áird is ea na daoine atá ’na thímpall. An saibhreas a rugamair linn ba mhar a chéile dhúinn é ’ chaitheamh isteach sa Life agus é ’ thabhairt do súd. Thugamair linn thar n-ais é. Ní gá dhuit, a rí,” ar siad, “aon bhuairt a bheith ar th’aigne mar gheall ar an gConghal úd. Pé áit ’na dtabharfaidh sé a aghaidh, ní fiú muíntir na háite sin iad do chothú mura bhfuil iontu iad féin do chosaint ar an sméirle úd agus ar a shlua stracairí.”

Bhí Faolán sásta. Níor chuir sé a thuilleadh suime sa scéal.

Chómh luath agus ’ bhí na teachtairí imithe, d’éirigh Conghal agus chaith sé dhe an seanabhrat, agus do nigh sé agus do ghlan sé é féin agus chuir sé a bhrat rí uime. Chuir sé uaidh amach na stracairí, agus ghlaeigh sé chuige isteach ar na huaislibh a bhíodh in’ fhochair de ghnáth. D’oscail Conghal a aigne dhóibh ansan.

“Táid na teachtairí úd imithe thar n-ais,” ar seisean, “ag triall ar Fhaolán. Déarfaid siad le Faolán nách gá dho aon eagla ’ bheith aige rómhainne anois, mar gur daoine gan áird sinn agus nách fiú sinn aon tslua do chruinniú ’nár gcoinnibh. Cuirfidh san ’ fhéachaint ar Fhaolán gan suím do chur ionainn. Má dheinimíd dithneas beidh Cúige Laighean scriosta againn sara dtuigfidh Faolán a dhearúd.”

Do ghluais Conghal agus a shlua agus do scriosadar Cúige Laighean go léir. Bhí sé ar feadh leathbhliana ag scrios agus ag creachadh na Cúige agus gan blúire suime ag Faolán dá chur sa scéal. Is amhlaidh a bhí na Laighnigh dhá gcosaint féin anso agus ansúd, chómh maith agus d’fhéadfaidís é, fé mar a thagadh an namhaidh chúthu.

Foclóirín

áird: “value, repute”. Gan áird, “of no account”.
beirím, beiriú: “to boil”, with beirithe as the past participle.
bórd: “table”, with búird in the genitive singular and nominative plural. This vowel change is regular in words of this type (see órd, úird), although not indicated in the CO.
cothaím, cothú: “to feed, nourish”. Ní fiú muíntir na háite sin iad do chothú, “the people of that place are a waste of space”.
féachaint: cur ’ fhéachaint, “to force or compel someone”. This would be iallach or iachall a chur in the CO. PUL uses this phrase without an intervening de, but the phrase generally occurs as cur d’fhéachaint ar dhuine rud a dhéanamh.
fionnadh: “hair on animals (or on the human face)”.
guaire: “bristle”.
máireach: “morrow”, or márach in the CO. Lá ’rna mháireach, “on the following day”, derived from lá iar n-a mháireach. Spelt lar n-a mháireach in the original; research required on the length of the first vowel.
ollamh: “ready”, or ullamh in the CO.
sailím, sailiú: “to dirty, sully”, or salaím, salú in the CO.
seift: “plan”.
sméirle: “villain, lout, bandit”. Ó Dónaill’s dictionary indicates that meirleach would be the form used in the CO.
tímpall: “around”, or timpeall in the CO. Note the broad p, /tʹi:mʹpəl/.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Cúán Fithise, Contents. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s