Catilína 40

XL.

Ag déanamh na hoibre sin do do chuir sé fear dárbh ainm Publius Umbrenus ag triall ar theachtairíbh a bhí tagaithe ó sna hAllobrógaibh, chun iad do mhealladh isteach ’na gcáirdibh sa chogadh dá mb’fhéidir é. Thuig sé in’ aigne go rabhadar múchta i bhfiachaibh poiblí agus i bhfiachaibh príobháideacha. Thuig sé leis gur dhaoine a bhí tugtha do chogadh muíntir Ghallia. Ba dheimhin leis dá bhrí sin nár dheocair iad do thabhairt chun na hoibre. Bhí Umbrenus tar éis bheith i nGallia ar a lán gnóthaí agus bhí aithne aige ar a lán de ríogra na tíre sin agus acu air. Dá bhrí sin gan a thuilleadh ríghnis, chómh luath agus ’ chonaic sé na teachtairí ag teacht isteach sa bhfóram (tháinig sé chúthu agus) chuir sé roinnt ceisteanna chúthu ar conas a bhí an scéal sa bhaile acu. Dhein sé trua dá gcruachás agus chrom sé ar a fhiafraí dhíobh cad é an dul ón gcruachás ’na raibh súil acu leis. Nuair a chonaic sé iad ag gearán ar shainnt na n-oificeach; ag daoradh na seanaide mar ná raibh aon chabhair acu á tabhairt dóibh; dhá rá ná raibh chun iad a dh’fhuascailt as a mbrón ach an bás: “Dá mbeadh aon fhearúlacht ionaibh,” ar seisean leó, “do thaispeánfainnse dhíbh slí ’na bhféadfadh sibh dul ó sna holcaibh móra san. Nuair aduairt sé an chainnt tháinig ana-dhóchas do sna hAllobrógaibh agus chromadar ar iad féin do chaitheamh suas air dhá iarraidh air fóirithint orthu. Ná raibh ní ar bith chómh cruaidh ná chómh deocair sin ná go ndéanfaidís é go fonnmhar ach go bhfuasclódh sé a gcathair ó sna fiacha. Do rug seisean leis iad isteach i dtigh Bhrútus ná raibh i bhfad ón bhfóram, agus ná raibh gan eólas ar an gceilg, trí Shemprónia. Ní raibh Brútus féin sa bhaile an uair chéanna. Do chuir Umbrenus fios ar Ghabinius i dtreó go mbeadh breis iúntaoibhe as an gcainnt a bhí le rá aige. Ansan do nocht sé an cheilg dóibh. D’ainmnigh sé na cómhaltaí. D’ainmnigh sé a lán, de gach cineál, a bhí saor ar an gceilg, chun breis coráiste ’ chur ar na teachtairíbh. Ansan, nuair a ghealladar san a gcúnamh féin, do chuir sé uaidh iad.

Foclóirín

Allobróga (na hAllobróga): the Allobroges, a Celtic tribe living in ancient Gaul, who Catilina sought to persuade to join the conspiracy. In the end, they revealed the conspiracy to Cicero.
Brútus: Decimus Junius Brutus, consul in 77 BC and husband of Sempronia, who took part in the Catiline conspiracy.
cineál: “sort, kind, group”. De gach cineál, “of every sort”.
coráiste: “courage”.
fóram: “Forum”, the square that formed the center of Roman political life.
Gallia: Gaul, modern-day France.
oificeach: “officer”, or oifigeach in the CO.
príobháideach: “private”. This form is also found in the CO. In PUL’s Mo Sgéal Féin the form príobhóideach is found.
Publius Umbrenus: a businessman with connections in Gaul who tried to persuade the Allobroges to join the Catiline conspiracy.
ríogra: ríora in the CO, a collective word for “royalty, kings”.
saor: “cheap”, but saor ar, “innocent of” a crime.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s