Catilína 39

XXXIX.

Ach nuair a cuireadh Cneius Pompéius ag déanamh an chogaidh in aghaidh foghlaithe na mara agus an chogaidh in agaidh Mhitridátés do laíodaíodh gustal na coitiantachta agus do neartaíodh cómhacht do bheagán daoine. Bhí i lámhaibh an bheagán daoine sin na hoificí poiblí, na tíortha a cuireadh fé smacht, agus gach ní eile. Bhíodar ó bhaol. Bhíodar neamhspleách. Bhí a saol gan eagla acu, agus chuiridís scannradh na dlí ar an gcuid eile ionas go mba chneastaide a láimhseálfaidís féin na daoine i ngnó a n-oifice. Ach chómh luáth agus ’ thainig aon tsúil leis an mbuaireamh d’athnuachaint chuir an tseanachaismirt a n-aigne ar tinneall. Agus go deimhin dá mbeadh an bua ag Catilína sa chéad chath, nú dá mba ná beadh bua ag aon taobh, bheadh ár mór agus tiubaist i ndán don stát. Agus ní bheadh ar a gcumas dóibh sin, dá bhfaighidís an bua, úsáid a dhéanamh de i bhfad, mar bheidís tuirseach créachtnaithe, agus an té ba threise, bhainfeadh sé dhíobh le lámh láidir fórlámhas agus saoirse. Agus fós bhí a lán daoine ná raibh sa cheilg agus chuadar amach ag triall ar Chatilína i dtosach bárra. Bhí orthu san Aulus Fulbhius, mac an fhir seanaide. An fhaid a bhí sé ar an slí do rugadh air agus do tugadh thar n-ais é. D’órdaigh a athair é ’ chur chun báis. San am gcéanna bhí Lentulus sa Róimh agus, fé mar a bhí órdaithe dho ag Catilína, gach éinne a cheap sé a bí oiriúnach don athrú, trína dhroch-chleachtadh nú trí chailliúint a choda, é dhá mealladh go léir chuige, é féin nú daoine uaidh. Agus ní Rómhánaigh amháin a bhí aige dá mhealladh ach an uile shaghas daoine ’na raibh maith iontu chun cogaidh.

Foclóirín

ár: “slaughter”.
athnuaim, athnuachaint: “to renew”, or athnuaim, athnuachan in the CO. Pronounced /ɑnhuəmʹ, ɑnhuəxintʹ/.
athrú: “change, transformation”, used here in the sense of “revolution”.
Aulus Fulbhius: Aulus Fulvius, the son of a senator, also called Aulus Fulvius, who was put to death by his own father for attempting to join the Catiline conspiracy.
caillim, cailliúint: “to lose”, or caillim, cailleadh in the CO. Trí chailliúint a choda, “by loss of his property”.
cneastaide: “all the more mildly”. This is a “second comparative” form, similar to feárrde, móide, miste, meaning “all the more X for it”.
créachtnaím, créachtnú: “to wound”, or créachtaím, créachtú in the CO. The glossary in an early edition explains that créachtnaithe, literally “wounded”, means “nerveless, powerless” here.
droch-chleachtadh: “evil habit, vice”, a word not given in Ó Dónaill’s dictionary, but found in Dinneen’s dictionary.
foghlaí: “highwayman”. Foghlaí na mara, “pirate”.
lámh láidir: “oppression”. Le lámh láidir, “by force”. The dative láimh is not used here, but it may be that that lámh láidir is interpreted by PUL, as it stood in the original, as a single word.
Mitridátés: Mithridates VI, king of Pontus in modern-day Turkey, against whom the Romans fought three wars. Pompey was sent to fight the third Mithridatic war in 66 BC, leading to Roman victory and the death of Mithridates in 63 BC.
neamhspleách: “independent”, pronounced /nʹa’splʹɑ:x/.
oific: “office”, or oifig in the CO. I am unclear how to pronounce the first vowel here (o or e?); the Leitiriú Shímplí implies an o.
tiubaist: “calamity, misfortune”, or tubaiste in the CO. PUL’s Séadna has both tubaist and tubaiste as the base form of this noun, but Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne shows tubaist as the nominative in WM Irish. PUL frequently has this word with a slender t, although his spelling is mixed.

/p

Advertisements

About djwebb2010

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Catilína, Contents. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s