Catilína 31

XXXI.
D’athraigh an obáir sin deallramh na cathrach agus féachaint na ndaoine. In inead an áthais agus an teaspaigh a bhí ann tar éis síochána fada bhí buairt tagaithe go hobann ar gach éinne, na daoine ag siúl géar agus ag crith, agus gan iontaoibh puínn ag duine a duine eile. Ní raibh sé ’na chogadh agus ní raibh sé ’na shíocháin, agus gach éinne ag méadú an bhaeil de réir mhéid an eagla a bhí air féin. Agus na mná, trí mhéid an stáit ní raibh taithí acu ar eagla, ach tháinig critheagla orthu agus sníomh buartha. Bhíodh na lámha in áirde acu agus iad ag guí na ndéithe; iad ag déanamh trua dá gclaínn; iad ag ceistiúchán; gach aon rud ag cur eagla orthu; mór-is-fiú agus sólás curtha uatha acu agus iad á chuímhneamh go raibh deireadh leó féin agus le cathair na Rómha.
Ach do lean aigne neamhatruach Catilína ar an ngnó a bhí curtha roimis aige, bíodh go raibh an chosaint dá gléasadh ’na choinnibh agus gur chuir L. Paullus dlí Phlautus air. Tháinig sé os cómhair na seanaide fé dheireadh ag gearán, mar dhea, go rabhthas dhá chrá le hachrann; agus é dhá leogaint air gur theastaigh uaidh é féin do ghlanadh. Ansan, le heagla roimis nú le fearg chuige, do labhair M. Tullius, an Consal, ’na choinnibh agus bhí a chainnt ana-sholasmhar agus ana-thairbheach don stát. Do scríbh sé an chainnt ’na dhiaidh san agus thug sé don phoiblíocht í.
Nuair a shuigh Ciceró d’éirigh Catilína. Bhí socair aige ar gach aon rud do cheilt. Chuir sé gnúis úmhlaíochta air féin, mar ’bheadh sé dhá chaitheamh féin suas orthu. D’iarr sé ar na hAithreachaibh gan aon ní do chreidiúint go hobann ’na choinnibh. Óna shínsear, agus ón gcuma ’na raibh a bheatha caite aige, nár mhiste dho súil a bheith aige go raibh gach aon rud fónta ’na chómhair, gur de shíolrach na nAithreacha é féin. Gan a cheapadh ’na n-aigne, tar éis a raibh déanta aige féin agus ag á shínsear uasal de thairbhe do phobal na Rómha, gur theastaigh uaidh íde ’dhéanamh ar an stát; agus go ndéanfadh Marcus Tullius, an Rómhánach iasachta so, an stát do chosaint air. Thug sé a lán spídiúcháin uaidh. Do bhris ar an bhfoighne acu go léir. Do screadadar go fíochmhar ’na choinnibh. Thugadar namhaid air, agus fionaíolach. Ansan do bhris an drochaigne amach aige. “Táid mo namhaid im thímpall!” ar seisean. “Táid m’eascáirde am chomháint! Tá go maith. An tine atá dá lasadh im thímpall múchfad í le léirscrios!” Agus do rith sé amach a tigh na seanaide agus chuaigh sé abhaile chun a thí féin.

Foclóirín

athair: “father”. Na hAithreacha refers here to the Patricians in ancient Rome.
dlí Phlautus: the Plautian law introduced by M. Plautius Silvanus in 89 BC that outlawed public acts of violence. PUL’s form, Plautus, is slightly inaccurate, as it does not contain the i.
fionaíolach: “fratrice, parricide, someone who kills his brothers or father”.
glanaim, glanadh: “to clean”, but also “to clear one’s name”.
íde: “maltreatment, abuse” in the dictionary, but often more along the lines of “destruction, ruin”. In PUL’s translation of the Gospels, íde le teacht ar an dteampall refers to Christ’s prophecy of the destruction of the Temple.
leogaim, leogaint: “to let, allow”, ligim, ligean in the CO. Leogaint ort, “to let on, to pretend, make out”.
L. Paullus: Lucius Aemilius Lepidus Paullus, who supported Cicero during the Catiline conspiracy. He later served as consul in 50 BC.
mór-is-fiú: “self-esteem, self-regard, pride”. This is apparently not hyphenated in Standardised Irish, but seems to be a single word.
síolrach: “breed, offspring”. De shíolrach na nAithreacha, “of Patrician descent”. IWM shows the l is not pronounced in this word (/ʃi:rəx/), although the Leitiriú Shímplí version of Catilína does show the l.
sníomhaim, sníomh: “to spin, wring”. Sníomh buartha, possibly “wrenching anguish”.
solasmhar: “bright, luminous”, but also, as here, “splendid” of a speech.
teaspach: “heat, ardour, exuberance”.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Catilína, Contents. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s