Mo Sgéal Féin 2 (modernised spelling)

II: Lios Caragáin

Bhí ochtar mac agus ochtar iníon ag Peadar Ó Laeire agus ag Máire Ní Thuathaigh, mo sheanathair agus mo sheanamháthair. Bhí dhá fheirm thailimh acu, an fheirm ar Lios Caragáin, féar bó agus fiche, agus feirm eile thíos ar Chíll Ghobnatan, féar chúig cínn déag de bhuaibh. Bhí san maith go leór, ach níor rómhór an saoltas é chun sé dhuine dhéag clainne do thógaint air agus do chur i gcrích as. Dá maireadh an t-athair go dtí go mbeadh sé suas le deich mbliana agus trí fichid nú mar sin, b’fhéidir go bhféadfadh sé rud éigin fónta ’ dhéanamh don chlaínn; ach tháinig an bás air, slán mar a n-ínstear é, nuair ná raibh sé ach ocht mbliana agus daichead. Dá ghiorracht í an aimsir a fuair sé chuige, bhí an chuid ba mhó den chlaínn iníon curtha i gcrích aige sara bhfuair sé bás, agus iad curtha i gcrích go maith aige. Ní raibh aige le déanamh don chlaínn mhac ach an talamh do roinnt eatarthu. D’fhág sé Lios Caragáin le huacht ag ceathrar acu, a leath ag beirt agus an leath eile ag an mbeirt eile. Fuair duine den cheathrar san bás go luath i ndiaidh an athar. Ansan do dhein an triúr a bhí ’na dhiaidh trí treana den fheirm eatarthu féin, i dtreó ná raibh ach féar seacht mbó ag an nduine acu. Duine den triúr san ab ea m’athairse.

Déarfadh duine nár mhaith an chiall d’aon fhear óg bean do thabhairt leis agus é féin do shocrú chun cónaithe ar fheirm bheag den tsórd san, féar seacht mbó, agus gan ann ach drochthalamh. Gan amhras níor mhaith an chiall do é dá mbeadh caoi aige ar a mhalairt de shocrú a dhéanamh do féin, ach ní raibh. Ní raibh aon fhéachaint suas an uair sin ag éinne de mhuíntir na hÉireann ach an talamh. Bhíodar féin agus a sínsear, an uair sin agus ar feadh na gcéadta blian roimis sin, geárrtha amach glan ó aon tsaghas eile slí bheatha ach amháin bheith ag obair ar an dtalamh ag déanamh cíosa do mháistríbh; agus do geárrfí amach ón slí bheatha san, leis, iad, ach nárbh fhéidir aon daoine eile ’ dh’fáil a dh’fhéadfadh oiread cíosa ’ dhéanamh as an dtalamh agus a dh’fhéadaidís sin a dhéanamh. Dá éaghmais sin, nuair a pósadh m’athair agus mo mháthair ní raibh an scéal in aon chor chómh holc ag feirmeóiríbh na hÉireann agus ’ bhí sé acu tamall ’na dhiaidh san. Bhí prátaí ag fás agus bhí airgead maith le fáil ar ím. Dhéanfadh an t-ím an cíos, agus ansan bheadh gach aon toradh eile dá mbainfí as an dtalamh, bheadh sé ag an bhfeirmeóir do féin. Do chothódh na prátaí agus an bainne an lín tí, agus chuirfeadh stráice lín agus an olann a bheadh ar thrí cínn de chaoiribh balcais éadaigh orthu.

Is fíor go mbíodh drochmheas an uair sin ar an bpráta agus ar an mbraon bainne mar bhia. Ach tá so le rá agamsa anois, ag féachaint siar dom ar an aimsir sin agus ar an mbia sin, agus ar na daoine a tógadh leis an mbia sin. Na fir agus na mná a bhí an uair sin in Éirinn ba threise agus ba dhea-shláintí iad go mór ná na fir agus na mná atá ann anois. Ní feictí choíche an uair sin cailín ná buachaill gan lán béil d’fhiaclaibh breátha láidre geala istigh i gceann gach duine acu, agus gach fiacal acu san chómh cruaidh chómh daingean le carraig cloiche. Cad a chítear anois? Ní túisce a dh’fhásaid na fiacla i mbéalaibh na leanbh ná siúd ag dreó agus ag feóchadh iad láithreach, agus ag imeacht ’na smúsach, agus go gcaitear fiacla bréagacha do chur isteach nú ní fhéadfadh an leanbh bia ’ dh’ithe in aon chor! Cad a chuireann an dreó agus an feóchadh ar na fiaclaibh? Cuireann an drochghoile. Agus cad fé ndeár an drochghoile? Cad fé ndeár é ach an bia ’ bheith mífholláin. Agus an bia mífholláin sin a dheineann an t-éirleach san ar na fiaclaibh, ar nóin tá ’ fhios ag an saol go ndeineann sé díobháil mhór don cholainn go léir. Tá ’ fhios ag an saol nách féidir do leanbh, do gharsún nú do chailín bheag, sláinte cheart a bheith acu nuair a bhíd na fiacla ag leaghadh ar an gcuma san amach as an gceann acu. Dá mb’áil leó an tae agus an bhollóg bhán do chaitheamh uathu, agus cromadh arís ar an bpráta agus ar an mbainne do chaitheamh mar bhia agus mar dhigh, nú ar an arán cruithneachtan d’ithe in inead na bollóige báine, bheadh fiacla agus goile agus sláinte acu mar a bhíodh ag á sínsear.

Is dó’ liom gurb é cuímhne is sia im cheann me ’ bheith ar a baclainn ag mnaoi éigin, ní cuímhin liom anois cérbh í. Bhí sí ’na seasamh ar aghaidh an dorais isteach, i dtreó go raibh radharc agamsa an doras amach agus anonn ar an mbaile ar a dtugtí an Chathairín Dubh, agus ar an gcnuc ar a dtugtí an Doire Liath. Bhí, agus tá fós, drom fada fiaclach beárnach ar an gcnuc san, agus is cuímhin liom go maith me ’ bheith ag déanamh iúnadh de sna fiaclaibh, agus de sna beárnachaibh a bhí eatarthu, agus dhá fhiafraí dhíom féin cad fé ndeár iad a bheith chómh garbh san i ndrom an chnuic sin. Is cuímhin liom, ’na dhiaidh san, conas mar a chuireas aithne ar chnuc atá lastuaidh den Doire Liath agus gurbh é ainm a tugtí air ná an Chorra Liath. Tamall ’na dhiaidh san arís is cuímhin go bhfeicinn, soir ó dheas ónár ndoras féin, tigh agus craínn mhóra ’na thímpall, agus go ndeirtí liom gurbh é sin tigh Shiobhán Ní Bhuachalla ar Bán an tSeanachnuic, nú, Bárr an tSeanachnuic, ní fheadar ceoca. Bhí mac ag Siobhán Ní Bhuachalla, agus Conchúr Ó Corcartha ab ainm do. Chuireas aithne air nuair a bhíomair araon éirithe suas. Fear galánta creidiúnach ab ea é, agus cómharsa mhaith.

Tar éis roinnt aimsire bhíos ábalta ar ghabháil amach sa chlós agus ar dhul soir go cúinne na hiothlann, i dtreó go mbíodh radharc agam, ní hamháin anonn ar an gCathairín agus ar an nDoire Liath agus soir ó thuaidh ar an gCorra Liath, ach anonn, leis, ar ár gcuid tailimh féin go léir. Níor thalamh fónta é. Bhí an chuid ba mhó dhe fiain, gan saothrú riamh. Bhí bóthar ó chúinne na hiothlann anonn go dtí áit ar a dtugtí Barra na Ré, mar a dtáinig bóithrín eile crosta air. Bhí tigh beag ar a gcrois sin agus Peig na Croise a dtugtí ar sheanamhnaoi a bhí ’na cónaí sa tigh beag san. Seanabhean dheas ghrámhar ab ea í. Is minic ’na dhiaidh san a thugas tamall de lá ’na tigh beag ag cainnt léi. Ní raibh aon fhocal Béarla aici, ach bhí Gaelainn ana-bhreá ana-bhlasta aici. Beannacht Dé lena hanam!

Cúinne na Ré a tugtí mar ainm ar an gcúinne den réidh a bhí ar an dtaobh eile den bhóthar ó thigh Pheig na Croise. Linne ab ea an réidh sin. Réidh gan puínn tairbhe ab ea í. Ní raibh ag fás uirthi ach fraoch, agus ní puínn de sin féin a bhí ag fás uirthi. Do briseadh isteach ’na dhiaidh san an cúinne den réidh sin a bhí in aice na croise, agus Páircín Chúinne na Ré a tugadh mar ainm ar an bpáircín a deineadh ann.

Tamall beag siar ó thuaidh ó Pháircín Chúinne na Ré, agus ó thigh bheag Pheig na Croise, bhí tigh beag eile agus bhí mac do Pheig na Croise ’na chónaí ann. Bhí sé pósta ag mnaoi de mhuíntir Chríodáin. Máire Rua a tugtí ar an mnaoi sin. Labhrás ab ainm don fhear, do mhac Pheig na Croise, Labhrás Ó Duinnín. Bhí iníon ag an mbeirt sin agus Peig ab ainm di. Peig Labhráis a tugtí uirthi. Ní raibh aon fhocal Béarla aici, ná ag á hathair. Sin í an cailín beag a bhíodh ag ínsint na scéal dúinn. Is í ’ dh’inis an scéal san Shéadna dhúinn. Bhíos féin ag éisteacht léi dhá ínsint. Bhíomair go léir óg go maith an uair sin. Do chimeádas an scéal im cheann, agus do chuireas síos i leabhar é mórán blianta ’na dhiaidh san. Ní dó’ liom go bhfuil aon rian de thigh Pheig na Croise le feiscint ag an gcrois anois, ná aon phioc de rian an tí bhig eile ach chómh beag. Ní fheadar cá bhfuil Peig Labhráis anois, ná an maireann sí in aon chor. Tá Labhrás féin agus Máire Rua tar éis bháis le mórán aimsire, gura maith an mhaise dá n-anam é!

D’airíos rud a dhein Máire Rua nuair a bhí an drochshaol ann, agus b’fhéidir nár mhiste é ’ dh’ínsint anso. Ar an ngarraí prátaí is ea ’ mhaireadh gach aon duine bocht an uair sin, agus ar pé braon bainne a gheibheadh sé ón bhfeirmeóir go mbíodh slí fir oibre aige uaidh. Thugadh an feirmeóir leathacra tailimh leasaithe don fhear oibre, agus do dhíoladh an fear oibre cíos an tí bhig, agus pé rud a bhíodh le díol as an leathacra, leis an obair a dheineadh sé don fheirmeóir. Bhíodh an bata scóir acu, agus chimeádaidís araon an cúntas ar an mbata scóir. Is amhlaidh a bhíodh an bata scóir ’na dhá leath ar a fhaid, agus leath acu ar an bhfear oibre agus an leath eile acu ag an bhfeirmeóir. Nuair a bhíodh an cúntas acu le cur síos, do thagaidís i bhfochair a chéile agus a leath féin den bhata ag gach duine acu. Ansan, cuir i gcás go mbeadh chúig lá oibre déanta ag an bhfear oibre, do shínfidís an dá leathbhata suas lena chéile, agus do gheárrfadh duine acu chúig scóir le sciain ar an dá leathbhata, scór, nú fáibre, in aghaidh gach lae oibre dár deineadh. Do geárrfí na fáibrí i dtreó go luífeadh an scian ar an dá leathbhata in éineacht, agus go mbeadh gach fáibre geárrtha isteach iontu araon. Ansan do chimeádfadh gach éinne a leath féin den bhata scóir, agus níorbh fhéidir d’éinne acu éagóir a dhéanamh ar an nduine eile, mar níorbh fhéidir scór do ghearradh amach ná scór do chur isteach gan an dá leathbhata do shíneadh le chéile arís, agus nuair a sínfí le chéile iad do chaithfeadh na fáibrí teacht isteach lena chéile cruínn, fé mar a gearradh iad ar dtúis.

Sara dtáinig an dubh ar na prátaí bhíodh an toradh chómh maith san go mbíodh a ndóthain mór bídh, i gcómhair na bliana, ag lín tí ná beadh rómhór, sa méid prátaí a bheadh sa leathacra tailimh leasaithe. Dá mbeadh lín tí mór ann ní bheadh acu ach breis tailimh leasaithe do bheith sa gharraí acu. Ní raibh aon chuímhneamh acu ar aon tsaghas eile bídh, agus dá mbeadh féin ní raibh aon fháil acu air. D’fhág san i bpúnc uathásach iad nuair a tháinig an dubh ar na prátaí.

Ach i dtaobh Mháire Rua. Bhí an garraí aici féin agus ag Labhrás. Tháinig an dubh air. D’airíos í féin dhá ínsint conas mar a chaith sí an lá ag féachaint ar an ngarraí, nuair a bhí na gais ag lobhadh agus ag titim, agus í ag gol, agus ná feidir sí ’en domhan cá bhfaighidís aon rud le n-ithe. Ní raibh aon mhaith sa gharraí. Nuair a bhí pé roinnt bídh a bhí sa tigh ite acu, do ghoíll an t-ocras ar Labhrás bocht. Tháinig daitheacha air. Ní fhéadfadh sé éirí as an leabaidh. B’éigean do Mháire gabháil amach ag “soláthar,” mar a deirtí, .i. a d’iarraidh déarca. D’imíodh an bhean san amach ar maidin, agus í ar dúchéalacan, agus théadh sí siar go Claedig treasna na gcnuc, ceathair nú cúig de mhíltibh slí. Bhí daoine muínteartha éigin ansan aici. Do tugtí galúinín bainne dhi. Thugadh sí léi abhaile an galúinín bainne sin. Chuireadh sí ar an dtine é go dtí go ndeineadh gruth agus meadhg de. Ansan do thughadh sí an gruth do Labhrás agus d’óladh sí féin an meadhg. Do lean an bhean san ag déanamh an ghnímh sin go dtí go bhfuair Labhrás bocht bás. Ní fheadarsa cá raibh an “bhean uasal” eile do dhéanfadh an uair sin é. An creideamh láidir a bhí istigh ’na croí, is é ’ chuir ’ fhéachaint ar Mháire Rua an gníomh san do dhéanamh.

Ach ní raibh aon chuímhneamh ag éinne in Éirinn ar phrátaíbh dúbha an chéad lá úd a sheasaíos-sa ag cúinne na hiothlann ag féachaint anonn ar thigh Pheig na Croise, agus ar Pháircín Chúinne na Ré, agus ar thigh Mháire Rua, agus ar na páirceannaibh beaga eile atá uaidh siar, Páirc na dTulchán agus Páirc na Luachra; agus ar an gCnucán Rua, agus ar an gcaidhséar atá déanta, anuas tríd an gCnucán Rua agus tríd an bportach, ag sruthán a thagann anuas ón gCorra Liath. Táid siad go léir ansúd fós díreach mar a bhíodar an chéad lá a dh’fhéachas-sa anonn orthu ó chúinne na hiothlann. Táid siad go fuar agus go fiain agus go bocht, ach má táid féin, is orthu is feárr liom bheith ag cuímhneamh anois nuair a bhíonn uain agam ar chuímhneamh, mar is orthu agus ar a ndéanamh a bhíos ag cuímhneamh an chéad uair riamh a hínseadh dom gurbh é Dia a dhein an domhan.

Nótaí

Dá maireadh an t-athair go dtí go mbeadh sé suas le deich mbliana agus trí fichid: it is worth pointing out the sequence of tenses here. The past subjunctive maireadh needs to be followed by the conditional beadh and not the preterite. See PUL’s discussion in Papers on Irish Idiom.
Aon rud le n-ithe: WM Irish prefixes n to ithe and ól, where other dialects and the CO prefix h.
Go fuar agus go fiain agus go bocht: PUL stated in his Notes on Irish Words and Usages that go is not only used to create adverbs, but also to add emphasis to an adjective. “Really cold, really wild and really miserable.”

Index of Persons

Conchúr Ó Corcartha: the son of Siobhán Ní Bhuachalla.
Labhrás Ó Duinnín: the son of Peig na Croise and father of Peig Labhráis.
Máire Rua Ní Chríodáin: the wife of Labhrás Ó Duinnín and mother of Peig Labhráis.
Peig Labhráis Ní Dhuinnín: a little girl who spoke no English and who told PUL the story that he later worked up into his novel Séadna.
Peig na Croise: an old lady who lived at the crossroads near Barra na Ré; the mother of Labhrás Ó Duinnín.
Síobhán Ní Bhuachalla: the name of someone living at Bawnatanaknock while PUL was growing up.

Index of Places

Bán an tSeanachnuic: Bawnatanaknock (“the meadow of the old church”), a minor placename in the Cork Gaeltacht.
Barra na Ré: a minor placename (“the moorland’s edge”).
Cathairín Dubh (an Chathairín Dubh): Caharinduff (“the little black fort”), Co. Cork. Diminutives in -ín are generally masculine in the CO, but PUL seems to use the gender of the base word in determining the gender of diminutives in -ín (see also an luichín, “little mouse”, which is found as feminine in PUL’s Aesop a Tháinig go hÉirinn).
Cíll Ghobnatan: Kilgobnet (“church of St. Gobnait”), a site of monastic ruins in the Cork Gaeltacht, where St. Gobnait built a convent around AD 550.
Claedig: possibly Clydagh in Co. Kerry, or another place of that name in Co. Cork. Possibly related to a cláideach/claodach, “stoney banked river, mountain stream”. More research required here.
Cnucán Rua (an Cnucán Rua): Knockroe (“the red hill”) near Kilnamartery in the Cork Gaeltacht.
Corra Liath (an Chorra Liath): Curraleigh (“the grey enclosure”), Co. Cork. Spelt Chura in the original, research on the pronunciation of the vowel required.
Doire Liath (an Doire Liath): the Derryleigh (“the grey oak”), Co. Cork.
Páirc na dTulchán: “the field of the hillocks”, a field mentioned here.
Páirc na Luachra: “the field of the rushes”, a field mentioned here.
Páircín Chúinne na Ré: “the paddock at the corner of the moorland”, a field mentioned here.

Foclóirín

ag: “at”. The combination ag á, corresponding to ag a in the CO, is pronounced /i’gʹɑ:/.
ar nóin: a variant of ar ndó’/dar ndó’, “of course, no doubt”.
bacla: “the arms (as in ‘to hold something in the arms’)”, with the dative baclainn replacing the nominative in the CO. Ar a baclainn, “in her arms”. Pronounced /bɑkələ, bɑkəliŋʹ/.
bata scóir: “tally stick”.
beárna: “gap”, with the plural here beárnacha, where bearnaí stands in the CO. Note the dative beárnain.
beárnach: “gapped, with gaps in”.
bollóg: “loaf”.
caidhséar: “gullet”, i.e. a stream issuing from a fence or a hole in the ground or river. Pronounced /kəi’ʃe:r/.
caoi: “opportunity”, pronounced /ke:/.
ceoca: “which? which of them?” From cé acu or cé’cu. Pronounced /kʹukə/. Often followed by a relative clause.
cimeád: this word and all cognates (chimeádaidís, etc) have a broad c in the classical spelling and in the CO, but a slender c (as applicable) in WM Irish: /kʹi’mʹa:d/, /xʹi’mʹa:didʹi:ʃ/, etc; PUL used the classical spelling in the original. PUL’s spelling varied over the years, but he certainly used cimeád in his Irish; cf. cimeád a bhfaighir in Notes on Irish Words and Usages, p117. Also note that the the CO distinction between coimeád, “keep”, and coimhéad, “watch over”, does not obtain in WM Irish: coimhéad is an Ulster word.
cnuc: “hill”, or cnoc in the CO. Pronounced /knuk/.
colann: “body”, with colainn in the dative. The dative has replaced the nominative in the CO.
crosta: “crosswise”. Tháinig bóithrín crosta air, “the lane cut across it”.
cruithneacht: “wheat”, with cruithneachtan in the genitive where the CO has cruithneachta. Pronounced /kriŋʹ’hɑxt/.
cúntas: cuntas in the CO, “account”. Pronounced /ku:ntəs/.
daitheacha: “rheumatism”. IWM shows the pronunciation as /dɑhəxə/, but adds that AÓL preferred /də’hɑxə/. This word is etymologically the plural of daigh, “pang, pain”, although Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne shows there is back-formation of a new singular dathach in WM.
déirc: “alms, charity”.
dreóim, dreó: “to rot away”.
drochshaol: “bad times”, a phrase used to refer to the famine period of the 1840s.
dubh: “something black; a potato blight”.
dúchéalacan: “a strict fast”, including abstention from milk. Ar dúchéalacan, “on a strict fast; having had nothing at all to eat”.
éaghmais: “absence, lack”, or éagmais in the CO. Dá éaghmais sin, “in spite of this, furthermore”.
fáibre: fáirbre in the CO, “notch, groove; wrinkle”. Pronounced /fɑ:bʹirʹi/ in WM Irish.
faid: “length”, or fad in the CO.
féachaint suas: “prospect”.
feadar: “I don’t know, I wonder”. While this verb is spelt ní fheadair sé in both the present  and past tense meanings in the CO, there was traditionally a distinction between ní fheadair sé, present tense, and ní fheidir sé, past tense, pronounced /nʹi: edʹirʹ ʃe:/.
fé ndeár, fé ndeara: “cause reason”, with an additional unrelated meaning, thug sé fé ndeara, “he noticed” (thug sé faoi deara in the CO). Pronounced /fʹe: nʹa:r, fʹe: nʹarə/.
feóchaim, feóchadh: “to decay”, or feoim, feo in the CO. Pronounced /fʹo:ximʹ, fʹo:xə/.
fiacal: “tooth”, or fiacail in the CO. This word is masculine here, but feminine in the CO.
fraoch: “heather”.
galánta: “decent”, pronounced /glɑ:ntə/.
galúinín: “small can”.
gas: “stalk; potato-stalk”.
gruth: “curds”, as in “curds and whey”.
i gcómhair: “for, in store for”. This phrase was uniformly spelt i gcóir in the original, in line with PUL’s view (cf. Notes on Irish Words and Usages) that this phrase derives from cóir, “proper arrangement (among other meanings)” and not cómhair, “presence”. He indicated he did not have a nasal vowel in this phrase, but the issue is complex, as his etymology seems faulty (The Dictionary of the Irish Language has i gcomhair) and it is possible that i gcómhair has become conflated with a separate phrase i gcóir, “ready” in WM Irish. In any case, nasalisation is not a noted feature of modern-day WM Irish, and so the CO form produces the correct pronunciation.
inead: ionad in the CO, “unit”. Pronounced /inʹəd/ in WM Irish. In inead, “instead of, in the place of”.
iothla: “granary, barn”, with the genitive singular iothlann; the dative iothlainn has replaced the nominative in the CO. Pronounced /ihələ, ihələn, ihəliŋʹ/, although IWM points out that AÓL pronounced this word /i’he:lə/.
leabaidh: “bed”, or leaba in the CO. The traditional dative has replaced the nominative in Cork Irish. Pronounced /lʹabigʹ/.
leasaím, leasú: “to manure”.
leighim, leaghadh: “to melt, dissolve”, leáim in the CO. Pronounced /lʹəimʹ, lʹəi/ in WM Irish.
lobhaim, lobhadh: “to rot, decompose”, pronounced /loumʹ, lou/.
meadhg: “whey”, as in “curds and whey”; pronounced /mʹəig/.
méid: “amount”. Note that this is not lenited after sa in PUL’s Irish. Often corresponding to “what” in English: sa méid aduart, “in what I said”.
nách: nach in the CO, /nɑ:x/.
portach: “bog”, with the plural here portaithe where portaigh stands in the CO, pronounced /pər’tɑx, portihi/.
púnc: “point”, or ponc in the CO. I bpúnc uathásach, “in a terrible fix”.
réidh: “moorland, heather plain”, or in the CO. Pronounced /re:gʹ/, the genitive, traditionally written réidhe, would be /re:/.
rian: “trace, sign, mark”.
saoltas: “real estate; wealth”, pronounced /se:lhəs/.
smúsach: “pith, pulp”.
sórd: “sort”, sórt in the CO, pronounced /so:rd/.
sruthán: “stream, brook”.
stráice: “strip”.
táim, bheith: “to be”. Ní bheadh acu ach (rud a dhéanamh), “they would just have to (do something)”.
talamh: “land”. The genitive, talaimh in the CO, is found consistently with a slender l in PUL’s works: tailimh, /talʹivʹ/.
tréan: “strong”, with the comparative here treise where tréine stands in the CO.
treasna: “across” or trasna in the CO. Pronounced /trʹasnə/.
trian: “third”, with the plural after numerals treana. Trí treana, “three thirds”.
uacht: “will, testament”.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Contents, Mo Sgéal Féin. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s