Catilína 5

V.

Do shíolraigh Lucius Catilína ó chine uasal. Bhí neart aigne agus neart cuirp ann. Ach bhí íntinn agus meón an chuirpigh aige. Achrann, fuil, troid idir chómharsanaibh, robáil; sin iad na nithe do thaithn leis agus do chleacht sé ón’ óige. Bhí folag aige ar ocras, ar easpa codlata, ar fhuacht, thar mar ab fhéidir a chreidiúint nách mór. Bhí sé dána; gasta; athraitheach in’ aigne; ábalta ar aon ní ba mhaith leis do leogaint air; dúilmhar i gcuid an fhir thall; rabairneach lena chuid féin; dian ’na dhúil; maith go leór chun cainnte ’ dhéanamh; ar bheagán céille. Ní shásódh aon rud choíche a chroí míchuíosach, folamh, ach nithe móra, nithe ró-árda, nithe ’ bheadh thar na beartaibh.

Tar éis annsmachta Lucíí Sullae do buaileadh isteach in aigne an fhir sin fórlamhas an stáit Rómhánaigh do ghabháil do féin. Níor dhein sé aon mhachnamh, áfach, ar na nithibh a bhí riachtanach do chun na gabhála san do dhéanamh. Ba chuma leis ach go ndéanfadh sé rí dhe féin. Bhí an croí fiain ann dá ghríosadh in aghaidh an lae nuair a chuímhníodh sé ar a dhrochghnómharthaibh agus ar shuaraíocht na maoine a bhí aige, agus é ag méadú na ndrochghníomhartha agus ag laíodú na maoine, mar a hínseadh thuas. Bhí drochshampla na cathrach, leis, dhá chomáint ar a aimhleas. Chonaic sé dhá ní ann agus iad ag gabháil i gcoinnibh a chéile agus iad araon go holc, sainnt agus craos.

Ós ag trácht ar chleachtaibh na cathrach dúinn é cuireann an ní féin i gcuímhne dhúinn nách miste féachaint siar agus focal do rá i dtaobh na ngnóthaí a bhí ar bun ag ár sínsear amu’ agus i mbaile; conas a chimeádadar an stát agus a chalmacht a dh’fhágadar é; agus ansan conas, ó bheith i mbárr áilleachta, d’athraigh sé i ndiaidh ar ndiaidh chun cuirpeachta agus chun uilc thar na beartaibh.

Foclóirín

annsmacht: “tyranny”, or ansmacht in the CO.
athraitheach: “versatile”.
calmacht: “strength, bravery, fineness”. Pronounced /kɑləməxt/.
cuirpeach: “malefactor, villain”, or coirpeach in the CO. Pronounced /kirʹipʹəx/.
cuirpeacht: “viciousness, criminality”, or coirpeacht in the CO.
dúilmhar: “covetous, desirous”. The transcription in the Letiriú Shímplí version indicates the v is broad (du:lʹ-vər); maybe this is always so with the ending -mhar.
fiain: “wild”. As the pronunciation is /fʹianʹ/, there seems no reason for the CO spelling, fiáin.
fuiligim, folag: “to suffer, endure”, or fulaingím, fulaingt in the CO. Pronounced /filʹigʹimʹ, foləg~fuləg/. Folag ar rud, “capacity for endurance of something”.
gríosaim, gríosadh: “to inflame, spur, incite, urge on”, corresponding to gríosaím and gríosú in the CO.
laíodaím, laíodú: “to lesson”, or laghdaím, laghdú in the CO. Pronounced /li:’di:mʹ, li:’du:/.
Lucius Catilína: Lucius Sergius Catilina (108 BC-62 BC), a Roman politician who attempted to overthrow the Roman Republic.
Lucius Sulla: Lucius Cornelius Sulla (ca. 138 BC – 78 BC), a Roman consul and dictator.
maoin: “wealth, property”.
meón: “disposition, temperament”.
rabairneach: “extravagant”.
taithneann, taithneamh: “to please”, taitníonn, taitneamh in the CO. Generally in the first declension in PUL’s works, pronounced /taŋʹhən/. The past is do thaithn, /də haŋʹ/.

Advertisements

About dj1969

at the conservative end of the libertarian spectrum
This entry was posted in Catilína, Contents. Bookmark the permalink.

One Response to Catilína 5

  1. admin says:

    Let me add that the original text had dúilmhar, and the phonetic transcription in the Letiriú Shímplí edition was dúilvar – with a slender l followed by a broad v… In Gaeilge Chorca Dhuibhne, Diarmuid Ó Sé has dúlmhar, with the l and v both broad…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s